Avrupa Hunlarında Türkçe1000Kitap
Uldis (Hun hükümdarı): Golden'ın 4. yüzyılın sonu ile 5. yüzyılın başındaki Hun önderlerinden veya yöneticilerinden biri olarak belirttiği Uldis'in adı, Türkçe Ulduz/ Yulduz ile aynı olmalıdır.
Haraton (Hun hükümdarı). 5. yüzyıl başındaki Hun önderlerinden biridir. Başta Omeljan Pritsak olmak üzere birçok araştırıcı kelimenin Türkçe kara ton "kara giysi" olduğu konusunda görüş birliği içindedir. Golden kelimeyi, Çuvaşlarda kişi adından çıkmış olan Haratum yer adıyla da karşılaştırır.
Muncuk (Attila'nın babasının adı). Priskos'ta Mundiukhos, Jordanes'te Mundzukus olarak geçen kelimenin de Türkçe monçuk / bonçuk ile aynı olduğu konusunda, başta Gyula Németh ve Omeljan Pritsak olduğu hâlde birçok bilim adamı arasında görüş birliği vardır.
Aybars (Attila'nın amcası). Priskos'ta Oibars biçiminde geçen kelimenin Türkçe aybars kelimeleriyle ilişkisi açıktır. Németh'in görüşüne Caferoğlu da katılır.
Attila (Hun hükümdarı). Bu ad birçok araştırıcı tarafından DLT'de İtil olarak geçen Volga ırmağının Türkçe adı ile birleştirilmiştir. Pritsak'ın *ättila < äs-tila 'okyanus gibi' > her şeyi içeren > evrensel (hükümdar) teklifine karşı çıkılmıştır. Bence de bu etimoloji sorunludur. Kelimenin Türkçe ata kelimesine Gotça küçültme eki getirilerek yapıldığını ve anlamının da "atacık" olduğunu düşünenler de vardır.
Bleda (Attila'nın kardeşi). Pritsak'a göre Türkçe bil- fiilindendir (*blida < bildä) ve "bilge" anlamındadır.
Arıg Kan (Attila'nın baş hatunu). Priskos'ta Kreka olan kelime Türkçe arıg kan "saf kan" ile birleştirilmiştir.
İrnek (Attila'nın oğlu). Priskos'ta Ernakh, Jordanes'te Hernac biçimindedir. Bulgar hanları listesinde İrnek olarak geçer. Pritsak kelimeyi erngäk < eren < er 'adam, kahraman', 'küçük (şanslı?) adam' olarak açıklamıştır. Bence kelime, "yiğit" anlamına gelen eren'in küçültme eki (+ek) almış biçimidir. İlek (Attila'nın oğlu). Priskos'ta İlek, Jordanes'te Ellac olarak geçer. Golden, Türkçe ilig/illig "prens" kelimesiyle ilgi kurar. Bence de kelime Eski Türkçe ilig/illig ile ilişkilidir. Bengü taşlarda illig, "devlet sahibi", Uygur metinlerinde ilig, "hükümdar" demektir. "Hükümdar" anlamındaki ilig'in "devlet sahibi" anlamındaki il+lig'den geldiği açıktır.
Dengizih (Attila'nın oğlu). Kelime Priskos'ta Dengizih biçimindedir. Kelimenin Türkçe deyiz/teniz ile ilgisi açıktır; küçültme eki (+ik) almıştır. Németh ve Caferoğlu, sonundaki z sesi dolayısıyla Avrupa Hunları dilinin r Türkçesi değil, z Türkçesi olduğu görüşündedirler. Caferoğlu, "Çok büyük bir ihtiyatla ileri sürdüğüm bu fikir, diğer yeni misallerle gerçekleştirilirse, Hun dilinin Bulgarca ile aynı zümreden olduğunu kabul eden teoriyi çürütecektir" der.
Atakam (Hun devlet adamı). Gyula Németh tarafından kelime ata + kam biçiminde açıklanmaktadır.
Eşkam (Hun devlet adamı). Yine Németh tarafından eş + kam olarak açıklanmıştır.
Akatzir (boy adı). Priskos'ta akatziroy/akatiroy biçiminde geçmektedir. Kelime Türkçe Ağaç eri boy adıyla ve Ak-Qazir "Ak Hazar" etimolojisi yoluyla Hazarlarla ilişkilendirilmiştir.
Basık (Hun komutanı). Priskos'ta basıh. Pritsak'a göre "basig < "barsíg "kedi gibi", Kelime, Pritsak'ın düşündüğü gibi bars "pars" kelimesinden gelebilir. Bu takdirde etimoloji basıg < barsıg < bars+sıg biçiminde olmalıdır. İkinci bir ihtimal bas- fiilinden gelmesidir. DLT'de bas-, fiilinin "bir ülkeyi yenip düzene sokmak" ve "gece baskını yapmak" anlamları da vardır. Bu durumda etimoloji basıg < bas-ig biçiminde olur.
Kursık (Hun komutanı). Priskos'ta kursih. Pritsak'a göre *kürsig < *küresig "cesurca, asilce". Eski Türkçede kür, "cesur, kahraman, yürekli" anlamındadır. Etimolojinin kür+sig biçiminde olması gerekir. Küre- fiildir ve +sig eki fiile gelmez. Ayrıca kursık kelimesinin doğrudan doğruya kur'dan geldiği de düşünülebilir. Asıl anlamı "kuşak, kemer" olan kelime Eski Türkçede "mertebe, rübe" anlamını da kazanmıştır. 176 Bu takdirde kur+sıg "rütbe sahibi" etimolojisi düşünülebilir.
Kımız.
Kafesoğlu'na göre 5. yüzyılda Priskos'ta geçmektedir. 177 Bu durumda Németh ve Caferoğlu'nun, Avrupa Hunlarının z Türkçesi kullandıklarına dair tanık olarak gösterdikleri dengizih örneği yanına kımız örneğini de katabiliriz.
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.