Yoksulluğun, Yalnızlığın ve İnsan Ruhunun Romanı: İNSANCIKLARAlıntı
Fyodor Dostoyevski denildiğinde çoğumuzun aklına Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler ya da Yeraltından Notlar gelir. Oysa dünya edebiyatına adını altın harflerle yazdıran bu büyük kalemin ilk romanı, henüz 26 yaşındayken kaleme aldığı İnsancıklardır. Ve bu ilk eser, Dostoyevski’nin neden büyük bir yazar olacağını daha ilk sayfalarından belli eder.
İnsancıklar, olayların peşinden koşan bir roman değil; duyguların, kırgınlıkların, yoksulluğun ve insan ruhunun derinliklerinin peşine düşen bir roman. 19. yüzyıl Saint Petersburg’unun kasvetli atmosferinde geçen eser, yaşlı bir memur olan Makar Devuşkin ile genç bir kadın olan Varvara Alekseyevna’nın birbirlerine yazdığı mektuplardan oluşuyor. Bu yönüyle klasik bir mektup roman; fakat satır aralarında taşıdığı psikolojik derinlik, onu sıradan bir mektup roman olmaktan çıkarıyor.
Romanın merkezinde yalnızca maddi yoksulluk yok. Dostoyevski bize yoksulluğun insan ruhunda açtığı yaraları anlatıyor. Değer görmemek, hor görülmek, kendini sürekli açıklama ihtiyacı hissetmek, yanlış anlaşılmaktan korkmak, toplum içinde görünmez olmak… Bunların hepsi romanda yoksulluğun farklı yüzleri olarak karşımıza çıkıyor. Makar’ın en büyük açlığı aslında ekmek değil; görülmek, anlaşılmak ve değer görmek.
Makar karakteri, romanın en dokunaklı tarafı. Küçük mutluluklarla hayata tutunmaya çalışan, sevgisini fedakârlıkla gösteren, sevdiği insan için kendi yaşamını ihmal edecek kadar kendinden vazgeçen bir adam… Genç kıza şekerler, kıyafetler, hediyeler gönderirken kendi kirasını ödeyememesi, günlerce aç kalması ve giderek sefaletin içine sürüklenmesi, sevginin insanı nasıl yüceltebildiği kadar nasıl tüketebildiğini de gösteriyor.
Burada karşımıza çok güçlü bir soru çıkıyor: Fedakârlığın sınırı nedir?
Sevgi elbette vermeyi gerektirir; ancak insan kendini yok edecek kadar verdiğinde, bu sevgi mi olur yoksa kendini tüketme biçimi mi? Dostoyevski bu sorunun cevabını doğrudan vermiyor; ama okurun zihnine derin bir sorgulama bırakıyor.
Romanın bir diğer etkileyici yanı, insan psikolojisini neredeyse röntgen gibi çekmesi. Makar’ın yoksulluğundan utanması, bunu defalarca farklı biçimlerde hissetmesi, çevrenin bakışlarını üzerinde taşıması ve her şeyi izah etmeye çalışması, insan doğasının ne kadar gerçekçi işlendiğini gösteriyor. Çünkü bazı duygular bir kez yaşanıp bitmez; insan aynı utancı, aynı kırgınlığı, aynı eksiklik hissini hayatının farklı zamanlarında tekrar tekrar yaşayabilir.
Kitap bana birkaç önemli şey düşündürdü. Öncelikle insan gerçekten
her şeye alışıyor. Başta tahammül edemediği bir hayata, bir süre sonra uyum sağlıyor; hatta onu kendi düzeni hâline getiriyor. İkinci olarak şunu fark ettim: Yoksulluk yalnızca maddi eksiklik değildir.Görülmemek, değer görmemek, dışlanmak, utanmak ve yok sayılmak da bir yoksulluk biçimidir. Ve belki en ağır olanı da budur.
Bir diğer güçlü fikir ise şu: İnsan paylaşacak birine ihtiyaç duyar. Dost, eş, kardeş ya da bir arkadaş… Adı ne olursa olsun, insan yaşadıklarını anlatabileceği, yükünü hafifletebileceği, sevincini ve kederini paylaşabileceği birini arar. Makar’ın Genç kıza olan bağı yalnızca aşk ya da merhamet değil; aynı zamanda yalnız kalmama çabasıdır. Hayata tek başına tutunamayan bir ruhun, başka bir ruha yaslanma ihtiyacıdır.
Elbette İnsancıklar herkes için kolay bir okuma olmayabilir. Olay odaklı, hızlı akan romanları sevenler için durağan bulunabilir. Yer yer duygusal yoğunluğu ağır gelebilir. Ancak insan ruhunu anlamaya çalışan bir okur için bu eser gerçek bir hazinedir.
Son söz olarak şunu söyleyebilirim: İnsancıklar yalnızca yoksulluğu anlatan bir roman değil; insanın değer görme ihtiyacını, sevginin fedakârlıkla olan bağını, yalnızlığın insanı nasıl içten içe tükettiğini ve ruhumuzun en kırılgan taraflarını anlatan büyük bir insanlık romanı.Daha ilk kitabında bunu başarabilen bir yazarın neden dünya edebiyatının zirvesine çıktığını anlamak hiç zor değil.
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.