Daha Hür Daha Medeni: Dilin Yamyamlığından Firar Çağrısı
Konuşmanın, her şey hakkında fikir beyan etmenin bu kadar kolaylaştığı ama doğru sözlü olmanın bir o kadar zorlaştığı bir çağda, gerektiğinde susmanın değerini hatırlatan metinler nadir çıkar. Ömer Faruk Paksu’nun kaleme aldığı Niyet Ettim Gıybet Orucu Tutmaya isimli kitap bu hedefe kilitlenmiş.
Bir insan hakkında onun hoşlanmayacağı doğruları dile getirmek manasına gelen gıybeti tüm yönleriyle ele alan kitap hem derin bir farkındalık sağlıyor hem de bu kötü alışkanlıktan kurtulmanın çok sayıda yollarını gösteriyor. Kitap sadece dili değil zihni, kalbi ve bütünüyle ruhu disipline eden bir arınma pratiği de öneriyor. Üstelik bu öneri kuru bir ahlâk çağrısından ibaret olmayıp insanın hem kendisiyle hem de çevresiyle kurduğu ilişkiyi kökten dönüştürmeyi hedefleyen bir inşa süreci.
Kitabın en çarpıcı tarafı bence gıybetten uzak durmayı bir “dünyevi bir yasak” olmanın ötesinde bir “uhrevi bir hazırlık” olarak konumlandırması. Bu yaklaşım dünyada tutulan (Meryemvarî) bir oruçla ahiretin iklimine alışma fikri: kötü sözden, suizandan, dedikodudan arınmış bir dil… Çünkü cennette bunların hiçbiri yok. Dolayısıyla bu disiplin sadece bugünü değil insanın ebedî ufkunu ilgilendiren çok kritik bir dönüşüm hikâyesi...
Kitapta şu cümle de çok etkileyici ve dönüştürücü: “Gerçek hürriyet her aklına geleni söylemek değil ruhuna yakışmayanı asaletle susturabilmektir.” Bu yaklaşım modern özgürlük anlayışına güçlü bir tashih getiriyor. Hürriyetin ölçüsünü dışa vurumda değil iç denetimde aramanın bir ifadesi. Yazarın ifadesiyle dili bir “kırbaç” gibi kullanmaktan vazgeçip onu sükûtun yumuşak dokusuyla sardığımızda yalnızca çevremiz değil kalbimiz de ferahlıyor.
Kitap teorik bir söylemle yetinmiyor; günlük hayatta sıkça rastlanan zihinsel ve dilsel tuzakları da ifşa ediyor. “Gıybet olmasın ama…”, “Ben sözümü sakınmam…”, “Allah’ın bildiğini kuldan mı saklayayım?” gibi ifadeler aslında nefsin kendine kurduğu meşruiyet kılıflarıdır.
Eserin güçlü yanlarından biri de hukuk vurgusu. Özellikle selam üzerinden kurulan kardeşlik ahlâkı dikkat çekici gerçekten: Birinin selamını almak ona zımnen “Benden sana zarar gelmez” demek aslında. Bu sözün ardından yapılan bir gıybet ise sadece bir dil hatası değil doğrudan bir güven ihlali.
Eserde, gıybetin yıkıcı dilinin karşı koymak için son derece zarif ve etkili yöntemler de öneriliyor. Mesela “güzellik kalkanı” bunlardan biridir: Birinin kusuru konuşulurken onun bir iyiliğini hatırlatmak… Bu basit ama güçlü müdahale, ortamın yönünü değiştirebilir; kelimeler birer mermi olmaktan çıkar, iyiliğin savunucusuna dönüşür.
Eser, sadece dili değil kulağı ve kalbi de kapsayan bütüncül bir farkındalık önerir. Çünkü dinlenilen her gıybet, akılda ve kalpte bir tortu bırakır; başkası hakkında anlatılan bir kusur dinleyenin dünyasında saf düşünceleri ve hisleri kirletir. Bu yüzden “gıybet orucu”, işitme ve anlamlandırma süreçlerini de içine alan çok kritik bir iç disiplin çabasıdır.
Modern bağlamda metnin en dikkat çekici tespitlerinden biri de “linç kültürü”ne dair analizidir. Dijital çağda insanlar, çoğu zaman bir olayın hakikatini araştırmadan yargı dağıtan bir “jüri”ye dönüşür. Savunma hakkı tanınmayan bir ortamda, herkes hem savcı hem cellat kesilir. Bu hızlı yargı mekanizması, gıybetin yeni ve daha tehlikeli bir formudur. Ancak yazar burada ince bir dengeyi de hatırlatır: Her suskunluk erdem değildir. Zulme karşı konuşmak bir hak arayışıdır ve gıybetle karıştırılmamalıdır. Asıl feraset ise ne zaman susulacağını ve ne zaman konuşulacağını ilahî ölçüler içinde tayin edebilmektir.
Kitap, bireysel zaafların toplumsal sonuçlarına da ışık tutar. Gıybet bir iletişim biçimine dönüştüğünde, kimse kimsenin yanında kendini güvende hissetmez; dostluklar görünmez gerilimlerle örülmüş bir satranç oyununa dönüşür. Oysa gıybetten arınmış bir dil, bulunduğu her ortamı bir “güvenli kale”ye çevirir. İnsanlar o ortamda haysiyetlerinin korunacağını bilir; çünkü orada herkesin “gıyabi savunucusu” olan bir bilinç söz konusudur.
Eserde gıybet etmeyen medeni insanın inşa sürecinin “Settar ahlakı” ile taçlandırılacağı vurgulanır. Bu ahlak, insanların kusurunu görmemek değil gördüğünü ifşa etmeyip kalbinde bir sır gibi saklayabilmektir. Bu, bir unutmak değil bilerek susmak, bilerek örtmektir.
Özetle Niyet Ettim Gıybet Orucu Tutmaya, gıybetten uzak durarak susmayı pasif bir geri çekiliş olarak değil aktif bir “gıyabi savunuculuk” olarak tanımlar. Susmak, bir başkasının onuruna siper olmaktır. Bu yönüyle eser, okura sadece bireysel bir arınma değil aynı zamanda ahlâkî bir sorumluluk da teklif eder.
Şimdi mesele şu: Gün boyu dilinizden dökülen sözlerin, zihnimizde ve kalbinizde ne tür izler bıraktığını hiç düşündünüz mü?
Eğer kelimelerle yaralamak yerine onarmayı, bazen susarak da iyilik üretmeyi keşfetmek istiyorsanız bu kitap sizi bekliyor.
Bu kitap her günün sonunda küçük bir “sükût şükrü” ile kimsenin gıyabında konuşmadığınız bir günün huzurunu yaşamaya okurunu davet ediyor.
Gerçek hürriyetin ve medeniliğin de, insanın aklına gelen her şeyi söylemek değil anlamlı ve faydalı ise söylemeyi yoksa susmak olduğunu hatırlatıyor.
Hasılı gıybet orucu, dilin yamyamlığından firar çağrısı…
·
64 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.