Güç, en hızlı olanın değil, sabredip doğru anı bekleyenindir.Edebiyat
Kitap sadece intikam almayı anlatmıyor. Asıl soru şu: “İntikam adalet midir, yoksa yeni bir suç mu?” O yüzden sadece bir intikam romanı değil; adalet, vicdan, güç, affetme, insan sınırı ve en önemlisi intikamın insanı da değiştirmesinin romanıdır bütün bu sayfalar.
Edmond Dantes’i o karanlığa gömen dört farklı motivasyon var: Kıskançlık (Danglars), aşk (Fernand/Mercedes), korku (Caderousse) ve politik hırs (Villefort). Her birinin ihanetindeki o farklı tadı hissetmek ve yazarın her şeyi ince ince işlemesi gerçekten muazzamdı. Küçücük detaylar, yıllar sonra dönen bağlantılar, karakterlerin dönüşümü, semboller ve diyaloglar. Hiçbir şey boşa değil. Herkes yerinde, herkes hayatına devam ediyor ama kimse yaklaşan şeyi bilmiyor. Kont biliyor, oyunun kurallarını o belirliyor. O, bir kar topunu tepeden aşağı bırakıyor ve çığın oluşmasını izliyor.
(Bazı karakterler hakkında kısa kısa konuşmak istiyorum. Biraz SPOİLİ olabilir buradan sonrası. SPOİ bitiş yerini büyük harflerle aşağıda belirteceğim.)
Şato d'If ve Rahip Faria ile başlayalım. Burası bir hapishane değil, Edmond’un yeniden doğum yeri. Rahip Faria sadece bir yol arkadaşı değil; o bir kütüphane, bir banka ve bir üniversite. Onun Edmond’a öğrettiği her bilgi, ileride birer silaha dönüşecek. Faria’ya inanmayanların neler kaybettiğini, Edmond’ın neler kazandığını görmek çok güzeldi.
Caderousse’un ölümü… Kont sadece izliyor, müdahale etmiyor, kurtarmıyor. 14 yıllık zindan karanlığının, o soğuk duvarların ve çalınmış bir gençliğin intikamının ilk somut meyvesiydi onun ölümü.
Mercedes ile yüzleşmesi ise tam tersiydi. Bütün o soğuk Kont gidiyor. İçinden eski Edmond çıkıyor. Kırgınlık, özlem ve “olabilirdi” duygusu. Hepsi bir anda yüzeye çıkıyor. Edmond dünyadaki herkesi kandırabilirdi ama kalbinin yarısını kandıramadı. Yine de o hüzünlü vedalaşma sahneleri çok etkileyiciydi.
Fernand’ın sonu… Aslında Edmond’ın bile tahmin edemeyeceği kadar trajik ve hızlı oldu. Fernand için asıl darbe Edmond’ın kim olduğunu öğrenmesi değildi; Mercedes ve Albert’in onu terk etmesiydi. O yüzden de intihar kaçınılmazdı.
Villefort’un çöküşü… Villefort kısmı bence kitabın en acı yerlerinden biri çünkü Edmond ilk defa intikamın “tatmin” değil, “yıkım” ürettiğini gördü. Edmond başta cezalandırdığını düşünüyordu. Adalet dağıttığını sanıyordu. Ama sonuçlar büyüdükçe, suçlularla birlikte masumlar da yanınca Edmond’ın eski insanlığı geri dönüyordu biraz. O bile bir noktada şunu fark ediyordu: “Ben sınırı aştım.” Yazar, Villefort’u öyle bir yıktı ki; adamın kendi evi bir mezarlığa, kendi zihni ise bir cehenneme dönüştü. O son sahnedeki hâli, kibirli bir adamın yerle bir oluşunun dünya edebiyatındaki en sert tasvirlerinden biridir.
Danglars… Edmond’ı hapse gönderen mektubu yazan, yani tüm bu kötülüğün beyni olan adamdı. Danglars’ın Tanrısı paraydı. Edmond onu Luigi Vampa’nın eline düşürerek paranın aslında ne kadar değersiz olduğunu kanıtladı. Hayatı boyunca insanları sömürerek kazandığı paranın onu doyurmaya yetmemesi müthiş bir ironiydi bence.
Valentine ve Maximilian… Bu ikili, kitabın en saf ve temiz kalmış tarafıydı. Edmond için Maximilian’ın yeri bambaşka çünkü babası Mösyö Morrel, Edmond zindandayken ona yardım etmeye çalışan, o kapkara dünyadaki tek dürüst adamdı. Edmond, babasına olan borcunu oğluna hayat vererek ödedi. Valentine’i o korkunç zehirleme zincirinden (Madam de Villefort’un elinden) kurtarması, aslında Edmond’ın ölüm dağıtan bir adamdan hayat veren bir koruyucuya dönüştüğü andı. Edmond, Maximilian’a yazdığı o veda mektubuyla aslında bize şunu dedi: "Ben çok acı çektim, çok yıktım ama siz mutlu olun ki benim çektiğim çilelerin bir anlamı olsun."
Ve Haydee… Kitabın en egzotik ve derin karakterlerinden biri. Başta sadece bir "intikam enstrümanı" (Fernand’ı bitirecek tanık) gibi görünse de, aslında Edmond’ın ruh ikizi olduğu ortaya çıktı. İkisi de ihanete uğramış, ikisi de köleleştirilmiş ve ikisi de her şeyini kaybetmişti. Haydee, Edmond’ın o buz tutmuş kalbine dokunabilen tek kişi oldu çünkü onun acısını anlayabilen tek kişi oydu. Mercedes ile olan o hüzünlü vedadan sonra, Edmond’ın Haydee’nin sevgisini kabul etmesi aslında geçmişin zincirlerini kırdığının kanıtıydı. Haydee ona sadece aşkı değil, yeniden insan olabilmeyi hatırlattı.
Gelelim kitabın sonuna… Kitabın sonunda intikamın soğuk tadından ziyade, affetmenin ve yeni bir hayata başlamanın o hafifletici yanını seçmesi, Edmond’ın gerçek kurtuluşuydu. Çünkü her şey bittiğinde, servetler dağıtıldığında, düşmanlar yok edildiğinde ve o eski aşklar küle döndüğünde elinde sadece gelecek kalır. Edmond, Haydee ile o bilinmezliğe doğru yelken açarken aslında bize bir ders veriyor: “Geçmişin yükü ne kadar ağır olursa olsun, yarın hâlâ temiz bir sayfadır.”
SPOİ BİTTİ
İnsan her şeyi kontrol edemez. İnsan kaderin yerine geçemez. İnsan bazen her şeyini kaybeder; ama yaşamayı sürdürebilmek için yine de beklemeyi ve umut etmeyi öğrenmek zorundadır. Ve işte bu yüzden kitabın o son cümlesi bir özet niteliğindeydi: “Beklemek ve umut etmek.”
Monte Cristo Kontu (2 Cilt Takım)Alexandre Dumas · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 202537,1bin okunma
·
119 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.