Suç ve Ceza 
Fyodor Dostoyevski
Öncelikle Başlamadan önce şunu belirtmeliyim Rus klasikleri, gerek mekan tasvirleri gerekse karakter isimleri nedeniyle beni her zaman boğmuştur. Okurken değerli ve güzel eserler olduklarını hissettirseler de bir kez daha okuyacağımı sanmıyorum. Çünkü o ilk sayfalardaki okuma isteği, sayfaları çevirdikçe azalıyor bu durum muhtemelen Rus edebiyatına özgü o detaylı tasvirlerden veya karmaşık karakter isimlerinden kaynaklanıyor
İncelemesi
Hikaye, Petersburg’un bunaltıcı sıcağında, sefalet içinde yaşayan eski hukuk öğrencisi Raskolnikov’un zihninde başlar. Raskolnikov, dünyayı "olağanüstü insanlar" ve "sıradan olanlar" olarak ikiye ayıran tehlikeli bir teori geliştirmiştir. Ona göre, büyük amaçlar uğruna küçük engeller (ve insanlar) feda edilebilir. Bu teorisini test etmek ve içinde bulunduğu maddi imkansızlıktan kurtulmak için, toplumun "paraziti" olarak gördüğü tefeci kadını öldürmeye karar verir. Kitap, bu soğuk planın büyük bir gerilimle uygulanması ve planlanmayan ikinci bir cinayetle (kadının masum kız kardeşi) ellerinin kana bulanmasıyla açılır. Cinayetten sonra Raskolnikov için asıl "ceza" süreci başlar. Beklediği o Napolyonvari soğukkanlılığa ulaşamaz aksine, ağır bir panik ve ateşli bir hastalık nöbetine tutulur. Bu aşamada anlatı, Raskolnikov’un iç dünyası ile dış dünya arasındaki çatışmaya odaklanır
Müfettiş Porfiri Petroviç, Raskolnikov ile kedi-fare oyunu oynayarak onu psikolojik olarak köşeye sıkıştırır. Raskolnikov, sefaletin dibindeki Marmeladov ailesiyle tanışır. Ailenin kızı Sonya, hayatta kalmak için kendini feda etmiştir. Raskolnikov, kendi rasyonel karanlığı ile Sonya’nın ruhani ışığı arasında gidip gelir. Ailesinden ve dostu Razumihin'den nefret etmeye başlar; çünkü işlediği suç onu insanlıktan koparmış, kimsenin giremediği görünmez bir hücreye hapsetmiştir.Raskolnikov, ne Porfiri’nin zekasına ne de polisin takibine yenilir o, kendi vicdanına yenik düşer. Sonya’ya suçunu itiraf eder. Sonya’nın telkiniyle, "toprağı öperek" işlediği günahı halkın önünde kabul etmesi gerektiğini anlar. Nihayetinde karakola giderek teslim olur. Sibirya’daki bir cezaevine gönderilir. Kitabın finalinde, Sibirya’nın uçsuz bucaksız doğasında Sonya’nın yanındaki varlığıyla Raskolnikov, o kibrinden ve teorilerinden arınmaya başlar. Bu son, fiziksel bir tutsaklık olsa da ruhsal bir özgürleşmenin ve sevgi aracılığıyla yeniden doğuşun müjdesidir.
Peki niye okumalı?
Kitabı okurken, Dostoyevski’nin o devasa ruh atlasında, Petersburg’un rutubetli sokaklarında Raskolnikov ile birlikte yürüdüğümü hissetmek benim için her zaman sarsıcı bir deneyimdir. Suç ve Cezayı bir okurdan ziyade, o tavan arası odanın köşesinde pusuda bekleyen sessiz bir tanık gibi okurum. Bu kitap benim için sadece bir cinayetin ve vicdan azabının öyküsü değil insanın kendi tanrılığını ilan etme çabasının trajik bir yıkımıdır. Kitabı incelerken Rodion Romanoviç Raskolnikov’u merkeze almadan bir adım bile atamam. Raskolnikov zekasının kurbanı olmuş bir karakterdir. Onun "olağanüstü insanlar" ve "sıradan insanlar" ayrımı, Napolyon olma arzusu, aslında modern insanın kibrini temsil eder. Ben onun baltayı indirdiği anı değil, o baltayı eline almasına neden olan o zehirli fikri asıl suç sayıyorum. Raskolnikov, bir ideoloji uğruna vicdanını susturabileceğini sandı ama unuttuğu şey, ruhun mantıktan çok daha kadim bir yasaya tabi olduğuydu.
Onun tam zıttında duran Sonya Marmeladova ise benim gözümde kitabın asıl gücüdür. Toplumun en dibine itilmiş, bedenini satmak zorunda kalmış bu kadının ruhundaki o lekesiz saflık, Dostoyevski’nin bize sunduğu en büyük paradokstur. Raskolnikov rasyonel bir karanlıkta kaybolurken, Sonya inancın ve fedakarlığın ışığıyla oradadır. Raskolnikov’un onun ayaklarına kapanıp "Ben sana değil, insanlığın çektiği acının önünde eğiliyorum," dediği sahne, benim için dünya edebiyatının en dürüst anıdır. Svidrigaylov karakterine baktığımda ise Raskolnikov’un başarılı olmuş ama ruhunu tamamen kaybetmiş versiyonunu görürüm. Hiçbir ahlaki sınırı olmayan, can sıkıntısını kötülükle dindirmeye çalışan bu adam, vicdanın sustuğu yerde hayatın nasıl bir cehenneme döneceğinin kanıtıdır. Öte yandan, müfettiş Porfiri Petroviç bir dedektiften ziyade bir psikolog gibidir Raskolnikov’un zihnindeki labirentleri ondan daha iyi bilir ve onu adalete değil, aslında kendi itirafına yani kurtuluşuna doğru nazikçe iter. Rus klasiklerinde olduğu gibi Kitabın atmosferi beni her zaman boğar ama bu bilinçli bir boğuculuktur. Petersburg’un o dar, kirli ve havasız caddeleri, Raskolnikov’un sıkışmış zihninin bir yansımasıdır. Ben bu eseri bir polisiye olarak görmüyorum; bu, insanın kendi içindeki mahkemede yargılanma sürecidir. Kitap boyunca sorduğumuz soru şudur Bir amaç, aracı meşru kılar mı? Raskolnikov, yaşlı ve "parazit" olarak gördüğü tefeciyi öldürerek binlerce kişiye yardım etmeyi planlıyordu. Ancak cinayetten sonra yaşadığı o korkunç yabancılaşma, bana şunu fısıldar: Bir tek masum hayatın feda edildiği hiçbir sistem veya fikir, mutluluk getiremez. Suç ve Ceza, benim için suçun işlendiği an biten bir kitap değil, o andan itibaren başlayan bir yüzleşmedir. Ceza, Sibirya’daki kürek mahkumu hayatı değildir; ceza, insanın sevdiklerinden, toplumdan ve en nihayetinde kendinden kopmasıdır. Dostoyevski bize şunu gösterir: İnsan ancak acı çekerek ve suçunu kabul ederek yeniden doğabilir. Kitabın sonundaki o diriliş umudu, ne kadar büyük bir günah işlenirse işlensin, sevgi ve itiraf yoluyla ruhun temizlenebileceğine dair sarsılmaz bir inanç taşır. Bu yüzden bu eser, benim için tozlu bir klasik değil, her gün yeniden yaşanan insani bir krizin manifestosudur.
·
55 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.