Émile Zola (1840 - 1902)
Eser yayın tarihi :1876
Natüralism -doğalcılık alıımını görüyoruz
Rougon-Macquart serisinden
Bu seri ile Zola’nın aynı aile üyelerini farklı sosyal sınıflarda, farklı mahallelerde, farklı mesleklerde göstererek bütün bir İkinci İmparatorluk Fransası’nı kuruyor.
Émile Zola’nın gücü yalnızca hikâye anlatmasında değil , insanı bir dönemin içine fiziksel olarak sokuyor.
Anlattığı şey sadece 19. yüzyıl Paris’i değil; büyük şehirde yalnızlaşma, geçim derdi, kalabalık içinde kaybolma, insanların umutla tutunmaya çalışması
bugün de çok tanıdık geliyor.
Mesela Gervaise’in pencereden akan işçi kalabalığını izlemesi… O sahne bugün bile metro çıkışında, büyük şehirlerde, sabah trafiğinde hissedilebilecek bir görüntü gibi. Sadece at arabaları yerine arabalar ve telefonlar var.
Zola natüralist bir yazar olduğu için karakterlerini “korumayı” pek seçmez; çevreyi, yoksulluğu, alışkanlıkları ve insanın çözülüşünü oldukça acımasız gösterir.
Zola adım adım, insanın küçük tavizlerle nasıl çözülebildiğini gösteriyor. Bu yüzden roman yalnızca karanlık değil, aynı zamanda çok insani. Okurken bazen insan “keşke biri onu kurtarsa” hissine kapılıyor.
Önünde özellikle:
* borçların artması,
* çevresindeki insanların değişmesi,
* Coupeau’nun durumu,
* alkolün evin atmosferini bozması
gibi giderek ağırlaşan bir süreç var.
Ama buna rağmen romanın etkisi tam da buradan geliyor. Çünkü Gervaise tamamen kötü biri değil; aksine iyi niyetli, sıcak, huzur isteyen biri. Bu da trajediyi daha güçlü yapıyor. Zola’nın en acı tarafı, kötülüğü “canavar” insanlardan değil, hayatın yavaş yavaş çökertici akışından göstermesi.
Zola’da yan karakterler sadece dekor değildir; mahallenin, işçi sınıfının ve sosyal atmosferin bir parçasıdır. Hepsi birlikte Gervaise’in dünyasını oluşturur.
* Coupeau
Gervaise’in sevgilisi, sonra kocası olacak çatı işçisi. Romanın merkez karakterlerinden biri.
* Gervaise
Romanın ana karakteri. Çamaşırcı kadın. Yoksulluk, emek ve yavaş çöküş hikâyesinin odağı.
* Mösyö Madinier
Daha düzgün, saygın görünmeye çalışan bir işçi/zanaatkâr tipi. Biraz “kibar burjuva özentisi” havası vardır. Özellikle ilerideki yemek sahnelerinde dikkat çeker.
* Matmazel Remanjou
Mahalleden yaşlı bir kadın. Dedikodu ve mahalle çevresinin bir parçası gibi düşün. Zola’nın mahalle dokusunu güçlendirir.
* Madam Goudron ve kocası
Yine işçi sınıfı çevresinden insanlar. Çok derin psikolojik karakterler değiller ama “Goutte-d’Or mahallesi topluluğunu” oluştururlar.
* Bibi-la-Grillade
Lakaplı bir işçi arkadaşı. Adı bile Zola’nın tarzını gösteriyor: insanlar bazen fiziksel özellikleri veya alışkanlıklarıyla anılıyor. Daha kaba, meyhane kültüründen gelen tiplerden.
* Mes-Bottes (“Çizmelerim”)
Romanın unutulmaz yan tiplerinden biri. Dev gibi yiyen, içen, obur bir işçi. Biraz komik görünür ama aynı zamanda işçi sınıfının aşırılığını temsil eder. Zola yemek ve içki sahnelerinde onu özellikle kullanır.
* Madam Fauconnier
Gervaise’in çalıştığı çamaşırhanenin patronu. Gervaise’in çalışma hayatı açısından önemli.
* Boche’lar
Apartmanın kapıcısı ve karısı. Roman boyunca tekrar tekrar görünürler. Mahalle hayatının sürekli gözleyen figürleri gibidirler.
Meyhane içindeki Gervaise’in trajedisi biraz da şu: Tek bir “yanlış karar” yüzünden değil, küçük tavizlerin ve yavaş yavaş çözülen bir yaşam disiplininin sonucu olarak çöküyor. Zola zaten bunu özellikle göstermek istiyor.
Spoiler vermeden söylersem, Gervaise’in farklı yapabileceği birkaç temel şey vardı:
* Kendi emeğinin ritmini koruması.
Başlarda çalışkanlığı, düzeni ve küçük mutluluklarla yetinmesi onu ayakta tutuyordu. Ne zaman ki “biraz rahat edeyim” duygusu ağır basıyor, orada çözülme başlıyor.
* İnsanlara sınır koyabilmesi.
Gervaise çok şefkatli biri. Ama çevresindeki bazı insanlar onun iyiliğini tüketiyor. Sürekli affetmesi ve “idare etme” hali, onu korumuyor; aksine yavaş yavaş eritiyor.
* Borç ve gösterişten uzak durması.
Romanda küçük bir refah hissi geldiğinde bunun kalıcı sanılması önemli bir kırılma noktası. Zola’nın çok sert bir gözlemi var: Yoksulluk bazen sadece açlıkla değil, “orta sınıf gibi görünme arzusu”yla da derinleşiyor.
* Duygusal yalnızlığa düşmemesi.
Gervaise aslında sevgiye aç bir karakter. İnsanların sıcaklığına, onayına ihtiyaç duyuyor. Bu yüzden bazı ilişkilerde gerçekçi davranamıyor.
* Çevresini değiştirebilmesi.
Belki en zor olan buydu. Çünkü Zola’ya göre insan sadece kendi karakterinin değil, yaşadığı mahallenin, çevrenin, alışkanlıkların ve dönemin de ürünü. Gervaise’in çevresi insanı yukarı çekmekten çok aşağıya doğru sürüklüyor.
Ama romanın acı tarafı şu:
Zola sana “şunu yapsaydı kurtulurdu” gibi basit bir cevap vermiyor. Çünkü onun dünyasında yoksulluk, alkol, çalışma koşulları, sosyal çevre ve insan zaafları birbirine dolaşmış durumda.
Gervaise’in gerçek düşmanı sadece yoksulluk değil; “aman tatsızlık çıkmasın” diyerek hayatındaki çürümeleri normalleştirmesi.
·
34 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.