“Kahkahanın İçindeki ÖfkeAlıntı
“Kahkahanın İçindeki Öfke: Aziz Nesin’in Kördöğüşü’nde Türk Toplumuna Acımasız Bir Bakış”
1957 yılında yayımlanan Kördöğüşü, aradan geçen onlarca yıla rağmen Türk toplumuna yönelik eleştirilerinin büyük bölümünü hâlâ güncel tutmayı başaran, sert, zeki ve sarsıcı bir mizah klasiğidir. Aziz Nesin yalnızca güldüren bir yazar değildir; o aynı zamanda toplumun çürümüş yanlarını mizahın içine gizleyerek anlatan çok keskin bir gözlemcidir. Bu kitapta da okuyucuyu kahkahalarla eğlendirirken aynı anda rahatsız etmeyi başarır.
“Kördöğüşü”, Türk toplumundaki ahlaksızlık, iki yüzlülük, bağnazlık, çıkarcılık, tembellik, yalancılık ve düşünmeden hareket etme alışkanlığı gibi birçok sorunu hedef alır. Fakat bunu kuru bir ahlak dersi vererek yapmaz. Aziz Nesin’in en büyük ustalığı burada ortaya çıkar. Kelimeleri öyle ustaca kullanır ki okuyucu çoğu zaman kendisine yöneltilen eleştiriyi ilk anda fark etmez. Önce güler, sonra düşünür. İşte Aziz Nesin’in mizahının gücü tam olarak budur.
Kitap boyunca hissedilen en güçlü duygu aslında bastırılmış büyük bir öfkedir. Aziz Nesin toplumuna yabancı biri değildir; tam tersine onu çok iyi tanır. Kahvehaneleri, memurları, küçük çıkarlar peşinde koşan insanları, dini kullanan sahtekârları, dalkavukları, korkakları ve sürü psikolojisiyle hareket eden insanları olağanüstü bir gözlem gücüyle anlatır. Karakterleri bazen abartılı görünse bile hiçbir zaman gerçeklikten kopmaz. Çünkü okuyucu bu insanları hayatında mutlaka görmüştür. Belki mahallede, belki televizyonda, belki aile içinde, belki de kendi davranışlarında…
Aziz Nesin’in dili son derece kıvrak ve zekicedir. Bir cümlenin içinde hem mizah hem küçümseme hem de acı bir gerçek bulunabilir. İnsanları doğrudan aşağılamadan, onları komik durumlara düşürerek eleştirir. Bu nedenle kitapta yapılan toplumsal eleştiriler bağırıp çağıran bir öfke yerine ince bir alay şeklinde ilerler. Fakat bu alay bazen açık hakaretten bile daha sert hissedilir. Çünkü yazar okuyucunun zekâsına güvenir ve mesajını doğrudan değil, ustalıkla gizleyerek verir.
“Kördöğüşü”nün bugün hâlâ etkili olmasının nedeni de budur. Kitap yalnızca 1950’lerin Türkiye’sini anlatmaz. Eleştirdiği davranışların büyük kısmı günümüzde de yaşamaya devam etmektedir. İnsanların sorgulamadan inanması, güçlü olana hemen boyun eğmesi, düşünmek yerine kalabalığa uyması ve çıkar uğruna kolayca şekil değiştirmesi bugün de hâlâ tanıdık davranışlardır. Bu yüzden kitap bazen okuyucuyu rahatsız eder. Çünkü Aziz Nesin yalnızca geçmişle değil, bugünün insanıyla da dalga geçmektedir.
Sonuç olarak Kördöğüşü, Türk edebiyatında mizahın sadece eğlendirmek için kullanılmadığını gösteren en önemli eserlerden biridir. Aziz Nesin, mizahı adeta bir neşter gibi kullanarak toplumun çürüyen taraflarını açığa çıkarır. Kitabı okurken insan hem güler hem de huzursuz olur. Çünkü Aziz Nesin aslında yalnızca karakterlerle değil, bütün bir toplumun zihniyetiyle dalga geçmektedir.
·
18 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.