Büyük Defter – Kanıt – Üçüncü Yalan İncelemeKitap Alıntısı
Agota Kristof’un Büyük Defter – Kanıt – Üçüncü Yalan üçlemesi, bitirdikten sonra bile okuyucunun zihinde kapanmayan kitaplardan biri. Başlamadan belirtmeliyim ki bu inceleme ister istemez spoiler içerecektir. Çünkü bu kitabı özellikle ana tema üzerine spoiler vermeden bir inceleme çıkartmak bana çok da samimi görünmüyor. Haydi başlayalım o zaman.
Özellikle üç kitabın tek cilt halinde arka arkaya okunması bence anlatının etkisini ciddi şekilde artırıyor. Çünkü ilk bölümde kesin gibi görünen birçok şey, sonraki bölümlerde yavaş yavaş çözülmeye başlıyor ve okur bir noktadan sonra yalnızca karakterlerden değil, anlatının kendisinden de şüphe etmeye başlıyor. Ve bu üç kitabı arka arkaya okumak, özellikle yazarla çatışmak isteyen okuyucuların elini güçlendiriyor, yani anlatılanlar zihninizde tazeyken seriye devam edebiliyorsunuz.
Benim için kitabın en çarpıcı taraflarından biri, “gerçek” meselesini sürekli kaygan bir zeminde tutmasıydı. Özellikle son bölüme gelindiğinde insan ister istemez şu soruyu sormaya başlıyor: Gerçekten iki kardeş mi vardı, yoksa bütün hikaye savaşın, travmanın ve yalnızlığın parçaladığı tek bir zihnin içinden mi anlatılıyordu? İlk kitapta ikizler çoğu zaman iki ayrı insan gibi değil de tek bir organizmanın parçaları gibi hareket ediyor. Sonrasında kimlikler ayrışıyor gibi görünse de Üçüncü Yalan ile birlikte her şey yeniden bulanıklaşıyor. Hatta “Üçüncü Yalan” adı bile son anlatıcının güvenilmez olabileceğini düşündürüyor.
Kitap boyunca hissedilen o kimlik kayması duygusu, özellikle son bölümde çok daha yoğun hale geliyor. Anlatıcı bazen bir kardeşten diğerine, bazen de bir benlikten başka bir benliğe geçiyormuş hissi yaratıyor. Bu yüzden bazı bölümlerde gerçekten iki farklı karakteri değil, aynı zihnin bölünmüş parçalarını okuyormuş gibi hissettim. Bazen gerçekten bir karakter konuşuyormuş gibi değil de aynı hafızanın farklı versiyonları sırayla söz alıyormuş gibi hissediliyor.
Üçlemenin bir başka güçlü tarafıysa savaş anlatımı. İlginç olan şey, Kristof’un savaşın kendisini anlatısında çok az göstermesine rağmen savaşın ağırlığını kitabın her satırında hissettirebilmesi. Büyük çatışma sahneleri, uzun savaş tasvirleri ya da dramatik anlatımlar neredeyse yok. Ama savaş; karakterlerin duygularında, davranışlarında ve dünyayı algılayış biçimlerinde sürekli hissediliyor. Açlık, duygusal körelme, şiddetin sıradanlaşması ve çocukların çocukluklarını kaybetmesi, detaylarıyla anlatılacak bir savaş sahnesinden çok daha ağır bir etki bırakıyor.
Bence bu kitabı bu kadar güçlü yapan şeylerden biri de Kristof’un dili. Çok sade, kısa ve neredeyse mekanik cümlelerle yazıyor. Özellikle şimdiki zaman kullanımı anlatıya garip bir yakınlık hissi katıyor; sanki yaşananlar geçmişte kalmış olaylar değil de hâlâ sürüyormuş gibi. Üstelik bunu yaparken neredeyse hiç dramatikleşmiyor. Belki de bu yüzden kitap, bağırmadan rahatsız etmeyi başarıyor.
Benim için bu üçleme, yalnızca savaşın değil; travmanın, hafızanın ve insan zihninin gerçekliği nasıl yeniden kurduğunun anlatıldığı çok sarsıcı bir deneyimdi. Bitirdikten sonra bile insanın zihninde yaşamaya devam eden, kesin cevaplar vermek yerine okuru o belirsizliğin içinde bırakan nadir kitaplardan biri.
Genelde bir kitabı bitirdikten sonra, bir an önce yeni bir kitaba başlama isteğim çok güçlü olur. Ancak bu kitabı bitirdikten sonra arkama yaslanıp uzunca bir süre üzerinde düşünme isteği duyduğumu söylemeliyim.
Okur kalın,
Mutlu kalın
·
27 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.