İlahi Komedya’yı, özellikle de Cehennem’i okumaya başladığımda üzerimde hep o klasik "yüzyılların eskitemediği devasa başyapıt" baskısı vardı. Sanki her satırında kutsal bir vahiy, kusursuz bir adalet ve insanüstü bir zekayla karşılaşacağımı sanıyordum. Fakat sayfaları çevirdikçe bende uyanan his bambaşka oldu. Evet, karşımda muazzam bir hayal gücü ve titiz bir dünya tasarımı var ama tüm bu teolojik dekorun arkasında, yer yer öfkesine yenik düşen, şahsi hırsları olan, canı fena halde yanmış çok "insani" bir yazarın eli var. İlahi Komedya’yı benim gözümde gerçekten sürükleyici ve okunası kılan şey de tam olarak bu oldu: Kitabı kusursuz bir deha değil, çelişkileriyle yaşayan kusurlu bir insan yazmış.
Dante bize burada Tanrı’nın şaşmaz adaletini anlattığını iddia ediyor ama Cehennem’in katlarında dolaşırken ister istemez fark ediyorsunuz; adam resmen kendi dönemindeki siyasi düşmanlarından, onu Floransa’dan sürenlerden intikam almak için koca bir Cehennem inşa etmiş. Daha hayatta olan papayı bile din sömürüsü yaptığı gerekçesiyle Cehennem’in en derin katlarından birine, hem de feci bir cezanın göbeğine yerleştiriyor. Bunu okurken "Evet, bu evrensel bir adalet manifestosu değil, sürgündeki bir adamın edebi intikam defteri" diyorsunuz. Bu çiğlik, bu öfke o kadar insani ki, eserin o kutsal havasını bir anda dağıtıp Dante’yi yanımıza, dünyaya indiriyor.
Üstelik Dante’nin kendi yarattığı bu kurallarla kalbinin arasında kalması da çok acayip. Teolojiye göre Cehennem’dekiler bunu hak etmiştir ve onlara acımak Tanrı’nın kararına karşı gelmektir. Ama bakıyorsunuz, yasak aşk yaşayan Francesca ve Paolo’nun hikayesini dinlediğinde adam üzüntüden bayılıyor. Ya da eski hocasını Cehennem’de gördüğünde derin bir saygıyla önünde eğiliyor. İşte kitabın burasında satır aralarından o kusurlu insan başını uzatıyor. Yazar, kafasındaki mutlak inançla göğsündeki merhamet duygusu arasında sıkışıp kalıyor. Kendi yazdığı dogmayı, kendi insani duygularıyla çiğniyor.
Günün sonunda, İlahi Komedya’nın her detayına, tüm o sembolizme ya da tarihsel arka plana tamamen vakıf olmak gerçekten zor, itiraf etmek gerek. Ama eseri sevmek için buna mecbur da değiliz. Cehennem’i okurken hissettiğim şey, Dante’nin bizi kusursuz bir Tanrı vizyonuna ulaştırmasından ziyade, kendi kibri, nefreti, sevgisi ve zaaflarıyla ne kadar "bizden" biri olduğunu kanıtlaması oldu. Bu devasa eseri asıl ölümsüz kılan şey, içindeki o bitmek bilmeyen insan çamuru ve o çamurun içinden yükselen dürüst feryat bence.
·
134 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.