Dikkat Spoiler içerir1000Kitap
Notre-Dame de Paris sadece “çirkin kambur adamın hikâyesi” değil. Medeniyet, din, iktidar, güzellik, dışlanma ve insan ruhu üzerine dev bir ağıt. Ve çoğu insanın sandığının aksine bu romanın gerçek ana karakteri bile Quasimodo değil aslında: Notre Dame Katedrali’nin kendisi.
Öyle katmanlı bir eser ki, bir yandan gotik romantizm var, bir yandan toplumsal eleştiri, bir yandan da Victor Hugo’nun “insanlık taşlaşırken ruhunu kaybediyor” çığlığı.
Önce dönemi anlayalım: Neden böyle bir roman yazıldı?
1. Fransa’nın kırıldığı dönem
Romanın geçtiği dönem 1482. Ama kitap 1831’de yazılıyor. Yani Hugo geçmişi anlatırken aslında kendi çağını eleştiriyor.
O dönem Fransa’da:
Sanayi Devrimi büyüyor
Kilisenin gücü değişiyor
Monarşi sarsılıyor
Şehirler modernleşiyor
Eski yapılar yıkılıyor
İnsanlar “ilerleme” adına geçmişi siliyor
Ve Hugo buna çok üzülüyor.
Çünkü ona göre:
İnsan sadece teknolojiyle yaşayamaz. Hafızasını kaybeden toplum ruhunu kaybeder.
Bu yüzden roman aslında bir “medeniyet hafızası savunması.”
Notre Dame neden bu kadar önemli?
Katedral = taşlaşmış insanlık hafızası
Notre-Dame de Paris romanda canlı gibi anlatılır.
Hugo için katedral:
dinin merkezi,halkın sığınağı,sanatın zirvesi,tarihin hafızası,insanlığın ortak vicdanıdır.
Hatta Hugo’nun meşhur fikri vardır:
“Matbaa mimariyi öldürdü.”
Bunu ne demek için söylüyor?
Eskiden insanlar fikirlerini taşlara işliyordu:
katedraller,heykeller,vitraylar,mimari…
Ama matbaa çıkınca bilgi kitaplara geçti. Böylece mimarinin “medeniyetin kitabı olma” rolü azaldı.
Notre Dame bu yüzden geçmiş dünyanın son nefeslerinden biri gibi.
Romanın merkezindeki büyük tema:
“Görünüş mü, ruh mu?”
Hugo bütün karakterleri bunun üzerine kuruyor.
Quasimodo: Çirkin bedenin içindeki saf ruh
Quasimodo toplumun dışladığı insanın sembolü.
Fiziksel olarak:kambur,sağır,yüzükorkutucu,toplumdan kopuk.
Ama ruh olarak romandaki en temiz karakterlerden biri.
Çünkü:sadık,sevgiye aç,fedakâr,çıkarı yok,
saf.
İnsanlar onu görünüşü yüzünden “canavar” sanıyor.
Ama Hugo’nun sorusu şu:
Gerçek canavar kim?
Kambur mu? Yoksa taşlayan kalabalık mı?
Bu çok güçlü bir toplumsal eleştiri.
Claude Frollo: Bastırılmış arzunun çürümesi
Claude Frollo romanın en derin karakterlerinden biri.
Başta:bilgili,disiplinli,din adamı,entelektüel.
Ama içinde bastırdığı arzular var.
Esmeralda’ya duyduğu saplantılı tutku onu çürütüyor.
Hugo burada çok önemli bir şey söylüyor:
Bastırılmış insanlık tehlikelidir.
Frollo:
aşkı sevgiye dönüştüremiyor,
arzuyu merhametle dengeleyemiyor,
tutkuyu kontrol edemiyor.
Ve sonunda:kıskanç,zalim,takıntılı,yıkıcı biri oluyor.
Yani Hugo’ya göre:
Bilgi ahlak getirmez.
İnsan ruhu sevgiyle dengelenmezse bilgi bile karanlığa dönüşebilir.
Esmeralda: Güzelliğin ve masumiyetin trajedisi
Genç,saf,sevgi arayan,korunmasız biri.
Toplum onun güzelliğini görüyor ama insanlığını görmüyor.
Erkekler ona:
arzu nesnesi,saplantı,sahip olunacak şey gibi bakıyor.
Bu çok modern bir eleştiri aslında.
Esmeralda’nın trajedisi:
Herkes onu görüyor ama kimse onu gerçekten anlamıyor.
Phoebus: Yüzeysel kahramanlık
Phoebus de Châteaupers dış görünüşüyle “ideal erkek.”
Yakışıklı, asker, karizmatik.
Ama içi boş.
Hugo burada romantik şövalye klişesini kırıyor.
Çünkü:cesur görünür ama derin değildir,
Esmeralda’yı gerçekten sevmez,
sorumluluk almaz.
Toplumun “yakışıklı = iyi insan” algısını eleştirir.
Halk neden bu kadar acımasız?
Roman boyunca kalabalıklar:
eğlenmek için aşağılıyor,infaz izliyor,linç ediyor,dedikodu yapıyor.
Hugo’nun halk tasviri bazen çok serttir.
Çünkü ona göre:
Kalabalık bireyken sahip olduğu vicdanı kaybedebilir.
Bugünkü sosyal medya linçlerine bile benziyor biraz. İnsanlar sürü psikolojisiyle acımasızlaşabiliyor.
Din eleştirisi var mı?
Var ama doğrudan “Tanrı” eleştirisi değil.
Hugo:
kurumsal dinin,baskının,korkunun,dogmanın
insanı bozabileceğini söylüyor.
Frollo’nun trajedisi de burada.
Din adamı olmasına rağmen:
merhametten uzak,sevgi üretmeyen,baskıcı biri oluyor.
Ama ilginç taraf: Quasimodo gibi “ucube” görülen biri gerçek merhameti gösteriyor.
Yani Hugo’nun mesajı:
Kutsallık makamda değil, vicdandadır.
Quasimodo neden bu kadar etkileyici?
Çünkü o saf sevginin sembolü.
Esmeralda onu sevmez. Hatta korkar çoğu zaman.
Ama Quasimodo yine de onu korur.
Karşılık beklemeden sever.
Bu yüzden final çok ağırdır.
Çünkü Quasimodo:
ilk kez sevgiyi tadıyor,
ilk kez birine bağlanıyor,
ilk kez insan hissediyor.
Ve onu kaybediyor.
Romanın sonunda onun Esmeralda’nın kemiklerine sarılı halde bulunması… gerçekten edebiyat tarihinin en karanlık yalnızlık sahnelerinden biridir.
Victor Hugo’nun hayatıyla bağlantısı
Victor Hugo da toplumdan dışlananlara aşırı duyarlı biriydi.
Temaları hep benzer:
sefalet,
adaletsizlik,
dışlanmış insanlar,
sistemin ezdikleri,
merhamet.
Bunu Les Misérables’da da görürüz.
Jean Valjean ile Quasimodo aslında akraba ruhlar:
toplum dışı,
yanlış anlaşılan,
ama içi iyi insanlar.
Hugo’nun kendi hayatında da:
sürgün,
politik baskı,
yalnızlık,
toplumsal çatışmalar var.
Bu yüzden “ötekileri” çok iyi yazıyor.
Hugo’nun asıl büyük mesajı ne?
Bence birkaç katman var:
1. İnsan dış görünüşten ibaret değildir
En çirkin görünen en güzel ruha sahip olabilir.
2. Toplum zalim olabilir
Kalabalık her zaman doğru değildir.
3. Tutku kontrol edilmezse insanı yok eder
Frollo bunun örneği.
4. Medeniyet hafızasını kaybetmemeli
Notre Dame bunun sembolü.
5. Gerçek sevgi sahip olmak değil, korumaktır
Quasimodo’nun sevgisi gibi.
En trajik detaylardan biri
Quasimodo’nun bütün hayatı:
çan sesleri,
taş duvarlar,
yalnızlık,
dışlanma içinde geçiyor.
Ve ilk kez bir insana bağlanıyor: Esmeralda’ya.
Ama o sevgi bile karşılıksız.
Hugo burada şunu hissettiriyor:
Bazı insanlar hayat boyunca sadece bir damla şefkat arar.
Ve bulamadıklarında içten içe yok olurlar.
O yüzden Quasimodo karakteri insanın içine oturuyor.
Bir de şu çok önemli:
“Canavar kim?”
Roman boyunca sürekli roller tersine dönüyor.
Görünüşte
Gerçekte
Quasimodo canavar gibi
En insancıl kişi
Frollo kutsal adam
En karanlık ruh
Phoebus kahraman gibi
Bencil
Kalabalık normal insanlar
Acımasız
Bu romanın omurgası bu zaten.
Son olarak…
Notre-Dame de Paris bence insanlığın “ötekine nasıl davrandığını” anlatan en güçlü eserlerden biri.
Ve garip şekilde hâlâ güncel:
dış görünüş takıntısı,
linç kültürü,
güç sahiplerinin ikiyüzlülüğü,
yalnızlık,
sevgisizlik…
hepsi bugün de var.
O yüzden kitap sadece tarihi roman değil. Bayağı yaşayan bir yara gibi hâlâ.
·
51 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.