Küçük yaşlardan itibaren bilimkurgunun büyüleyici dünyasına kapılan ve henüz 12 yaşındayken geleceğin dünyalarını tasvir eden kısa öyküler yazmaya başlayan Isaac Asimov, edebiyat tarihinin en saygın figürlerinden biri olarak konumunu koruyor. Günümüzde "bilimkurgu" ve "edebiyat" kavramları yan yana geldiğinde, dünya genelindeki okurların zihninde canlanan ilk ismin Asimov olması tesadüf değildir. Onun tür içerisindeki bu sarsılmaz popülaritesinin ardındaki temel neden, alt kültür olarak görülen bu türe entelektüel ve felsefi bir saygınlık kazandırmış olmasıdır. Ömrü boyunca 500’den fazla esere imza atan usta yazar; özellikle 1950’li ve 60’lı yıllarda küresel ölçekte yükselişe geçen pozitivist dünya görüşünün ve rasyonel temellere dayanan "sert bilimkurgu" akımının öncülüğünü üstlenmiştir.
Asimov’un ürettiği bu devasa külliyat, aslında kendi döneminin toplumsal ve bilimsel atmosferinin de sanatsal bir yansımasıdır. Uzay yarışının kızıştığı, insanoğlunun Ay’a ayak basarak yeni gezegenlere yayılma hayalleri kurduğu bu dönem, endüstriyel üretimin zirve yaptığı ve bilime sarsılmaz bir inancın duyulduğu bir çağdı. İnsanlığın doğayı kontrol altına alıp dönüştürebileceğine dair yaygın bir iyimserliğin hakim olduğu bu atmosferde Asimov, henüz 20'li yaşlarının başındayken en büyük başyapıtının temellerini atmaya başladı: Vakıf. Ünlü yazar, bu devasa evreni kurgularken kendi motivasyonunu, Vakıf’ı yazarken esas olarak psikotarih bilimi dediği şeyi ifade etmeye çalıştığını, bunun bir anlamda determinizm ile özgür irade arasındaki kadim mücadele olduğunu belirterek özetlemiştir.
Yayım sırasına göre serinin ilk, kurgusal kronolojiye göreyse üçüncü halkası olan Vakıf, milyonlarca dünyaya yayılmış devasa bir Galaktik İmparatorluk’un kaçınılmaz çöküş sürecini ve Hari Seldon isimli bir matematikçinin bu yıkımın ardından gelecek karanlık çağı en aza indirme çabasını merkezine alır. Seldon, gelecekteki toplumsal eğilimleri ve olasılıkları önceden hesaplamayı mümkün kılan "Psikotarih" adında kuramsal bir bilim dalı geliştirir. Temellerini kuantum mekaniğinden alan bu disiplinin mantığı oldukça çarpıcıdır: Tek bir bireyin davranışı asla tahmin edilemez, ancak kentilyonlarca insandan oluşan devasa bir galaktik topluluğun geleceği matematiksel kesinlikle hesaplanabilir.
Hari Seldon, bu formüller ışığında Galaktik İmparatorluk’un yıkılacağını ve insanlığın 30 bin yıl sürecek barbarca bir karanlık çağa sürükleneceğini kesin olarak öngörür. Bu kaotik süreçte medeniyetin tüm entelektüel birikimi yok olacak, insanlık şiddet sarmalına gömülecektir. Çöküş artık durdurulamaz bir noktadadır; fakat Seldon, insanlığın yok oluşuna seyirci kalmayı reddeder. Zekasını ve geliştirdiği bilimi kullanarak, asırlara meydan okuyacak dâhiyane bir plan hazırlar. Bu planın nihai hedefi, yaşanacak karanlık dönemi sadece bin yıla indirmek ve çöken uygarlığı küllerinden çok daha güçlü bir şekilde yeniden doğurmaktır.
Seldon bu amaca ulaşmak için galaksinin en uç sınırında yer alan, doğal kaynaklar açısından fakir ve kimsenin dikkatini çekmeyen Terminus adlı gezegende Vakıf’ı hayata geçirir. Burası, galaksinin dört bir yanından bir araya getirilmiş farklı alanlardaki uzman bilim insanları için güvenli bir sığınak ve entelektüel bir kale halini alır. Vakıf’ın dış dünyaya ilan edilen resmi görevi, insanlığın tüm bilgi birikimini bir araya getirecek muazzam bir Galaktik Ansiklopedi hazırlamak ve gelecek nesillerin her şeye sıfırdan başlamak zorunda kalmasını engellemektir. Seldon, Vakıf’ın gelecekte karşılaşacağı sosyopolitik krizleri en ince ayrıntısına kadar hesaplamıştır; ancak evren, en dahi zihinlerin bile tahmin edemeyeceği beklenmedik sürprizlerle doludur.
Edebi açıdan bakıldığında Vakıf, aslında 1942-1944 yılları arasında Astounding Magazine bünyesinde yayımlanan beş bağımsız öykünün bir araya getirilmesiyle oluşmuş ve ilk kez 1951 yılında Gnome Press tarafından kitaplaştırılmıştır. Roman iki yüz yılı aşan geniş bir zaman dilimini kapsadığı için, anlatının merkezindeki Hari Seldon’ın gençlik yıllarını, aile hayatını ya da psikotarihi geliştirme sürecini bu ilk kitapta görmeyiz. Yazar, bu biyografik detayları serinin onlarca yıl sonra kaleme alınan son iki halkası olan Vakıf Kurulurken ve Vakıf İleri romanlarında okuyucuya sunmuştur.
Buna rağmen Seldon, kurduğu sistem sayesinde Vakıf her tıkandığında bir kurtarıcı gibi sahneye çıkar. Önceden kaydettiği holografik mesajlar vasıtasıyla, asırlar sonrasındaki takipçilerine rehberlik etmeyi sürdürür. Bu tarihsel süreç boyunca Salvor Hardin, Gaal Dornick, Linmar Ponyets ve Hober Mallow gibi zeki, gerçekçi ve derinlemesine işlenmiş karakterler olayların akışına yön vererek okuyucunun empati kurmasını kolaylaştırır.
Vakıf Serisi’ni bilimkurgu tarihinin en önemli köşe taşlarından biri kılan unsur, yalnızca hayal gücünün sınırlarını zorlayan kurgusal yapısı ellerindeki şaşırtıcı sonlar değildir. Eseri asıl güçlü kılan, arka planındaki felsefi derinliktir. Bireysel hırsların ve arzuların yaratabileceği kaotik güçler ile toplumsal kaçınılmazlıkların deterministik mirası arasındaki denge, anlatıyı entelektüel açıdan keskinleştirir. Bu yönüyle kitap, sadece türün meraklılarına değil, sosyoloji ve felsefe üzerine düşünmekten keyif alan herkese hitap eden benzersiz bir yapıya bürünür.
Romanın en ayırt edici niteliklerinden biri de, şiddete karşı aklı ön plana çıkaran olay örgüsüdür. Asimov’un tüm edebi yaşamına yön veren bu barışçıl yaklaşım, onun katıksız bir hümanist olmasından kaynaklanır. O, dönemin ucuz bilimkurgu dergilerindeki lazer tabancalı kahramanların maceralarından her zaman uzak durmuş; metinlerini yoğun bilimsel ve felsefi temeller üzerine inşa etmiştir. Onun evreninde nükleer silahlar ve askeri çatışmalar, tiksinilmesi gereken birer çözümsüzlük itirafı ve başvurulacak en son aciz çaredir.
Vakıf, varlığına yönelik askeri ve siyasi tehditleri kaba kuvvetle değil; Bilim, Din ve Ticaret unsurlarını birer stratejik enstrüman olarak kullanarak bertaraf eder. Küçücük bir gezegenin, bu üç saç ayağını kullanarak galaktik devleri dize getirmesi ve yıkılan bir imparatorluğun tek varisi konumuna yükselmesi, Asimov’un dehasının en zarif kanıtıdır. Başlangıçta kısa hikayeler olarak tasarlanan ve sonrasında bir şahesere dönüşen bu galaktik destan, edebi başarısını tescillemiştir. Bilimkurgu dünyasının en prestijli ödülü sayılan Hugo Komitesi, tarihte yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere "Gelmiş Geçmiş En İyi Bilimkurgu ve Fantastik Üçleme" kategorisi açmış ve Vakıf, Yüzüklerin Efendisi gibi bir kült eseri geride bırakarak bu ödülün sahibi olmuştur.
·
73 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.