İlahi Komedya’nin en ilginç kısmı bence çoğu insanın düşündüğü gibi “Cehennem” değil, “Araf”. (Tabii henüz Cennet'i okumadım) Çünkü Cehennem gösterişli. Şok edici. Net. Günah var, ceza var. Her şey kesin. Ama Araf öyle değil. Araf, insanın değişmek zorunda kaldığı yer. Bu yüzden daha huzursuz edici.
Dante Alighieri burada insanı korkutmak yerine süründürmeyi tercih ediyor gibi. Ruhlar acı çekiyor ama bu acının içinde umut var. Garip olan şu: umut bazen umutsuzluktan daha yorucu olabiliyor. Çünkü Cehennem’de insanlar artık kaybetmiş durumda. Araf’takiler ise hâlâ mücadele etmek zorunda.
Araf Dağı’nın yapısı da çok zekice kurulmuş. Her katmanda farklı bir günah temizleniyor ama Dante’nin bakışı modern anlamda “psikolojik” denebilecek kadar derin. Mesela kibirliler taş taşımıyor sadece; eziliyorlar. Çünkü hayat boyunca yukarı baktılar, şimdi yere bakmayı öğreniyorlar. Hasetlilerin gözleri dikiliyor çünkü başkalarının hayatına bakarak yaşadılar. Bu cezalar fiziksel olmaktan çok sembolik ve bu yüzden akılda kalıyor.
Ama dürüst olmak gerekirse bazı bölümler fazla uzun hissettiriyor. Özellikle Dante’nin siyasi göndermeleri bazen hikâyeyi durduruyor. Sürekli Floransa siyasetine laf çakması modern okuyucu için yorucu olabiliyor. Burada Dante’nin bazen şairden çok öfkeli bir sürgün gibi konuştuğu anlar var. Bu kötü mü? Tam olarak değil. Hatta eseri canlı yapan şeylerden biri bu olabilir. Çünkü metin steril değil. İçinde kişisel kin, ego ve hayal kırıklığı dolaşıyor.
Bir başka ilginç nokta da şu: Araf’taki insanlar tamamen kötü değil. Zaten mesele bu. Dante burada kötülükten çok insan zayıflığıyla ilgileniyor. İnsanların çoğu şeytan olduğu için değil, ertelediği, korktuğu, kendini kandırdığı için kayboluyor. Bu tarafı hâlâ güncel hissettiriyor.
Virgilius ile Dante’nin ilişkisi de Araf bölümünde daha duygusal hale geliyor. Cehennem’de rehber-öğrenci ilişkisi vardı ama burada sanki bir baba-oğul kırılganlığı oluşuyor. Özellikle sona doğru Virgilius’un Dante’yi bırakmak zorunda kalması sessiz şekilde ağır vuruyor. Çünkü akıl insanı belli bir yere kadar götürebiliyor; sonrası başka bir şey gerektiriyor. Dante’nin mesajı bu gibi duruyor.
Bence Araf’ın en güçlü tarafı şu: insanın değişebileceği fikrine inanıyor ama bunu romantikleştirmiyor. Arınmak acılı, yavaş ve aşağılayıcı bir süreç olarak anlatılıyor. Günümüzde kişisel gelişim anlatılarında gördüğümüz “kendini sev, dönüş” tarzı bir iyimserlik yok burada. Dante’ye göre dönüşüm önce insanın kendinden nefret edecek kadar dürüst olmasıyla başlıyor gibi.
Ama yine de Araf mükemmel bir bölüm değil. Tempo sorunu var. Bazı alegoriler aşırı kapalı. Ayrıca şiirin kültürel ve dini altyapısını bilmeden okumak zorlayıcı olabiliyor. Bazen Dante’nin seni bilerek dışarıda bıraktığını hissediyorsun. Bu da özellikle modern okuyucuda mesafe yaratabiliyor.
Yine de tüm kusurlarına rağmen Araf kısmı bana en “insani” bölüm gibi geliyor. Çünkü Cehennem’de insanlar değişemez, Cennet’te zaten tamamlanmıştır. Araf ise eksik insanların yeridir. Ve muhtemelen en tanıdık olan da budur.
·
190 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.