"Gün Olur Asra Bedel" Kitap İncelemesi (Spoiler İçerir)1000Kitap
Başlamadan şunu belirtmeliyim ki bu inceleme başlıkta da belirttiğim üzere spoiler içerir.
Özellikle kitabın sonu bu incelemenin sonunda irdelenmiştir.
Bu incelemeyi kitabı henüz okumayanlar için olmaktan daha çok, okuyup üzerinde fikir yürütmek isteyenler için hazırladım. Sizler de yorum bırakırsanız üzerinde tartışabiliriz.
Cengiz Aytmatov’un Gün Olur Asra Bedel romanı, ilk bakışta çok büyük fikirler taşıyan, tarihsel ve felsefi anlamda ağırlıklı bir eser gibi görünüyor. Hafıza, gelenek-modernlik çatışması, Sovyet düzeni, insanın köklerinden koparılması ve “mankurtlaşma” gibi oldukça güçlü temalara temas ediyor. Ancak kitabı bitirdiğimde bende kalan duygu ne yazık ki bu büyük fikirlerin, aynı güçte bir roman yapısıyla desteklenemediği oldu.
Ayrıca kitabın adıyla ilgili kendi fikrimi şu şekilde belirtmek isterim; dürüst olmak gerekirse, bence kitabın isminin taşıdığı ağırlığı, romanın dramatik yapısı pek de yansıtmıyor. Başlık çok büyük, çok epik ve çok derin bir çağrışım ve buna bağlı bir beklenti yaratıyor. Bu yüzden okurken ister istemez aynı yoğunluğu anlatının tamamında arıyorsunuz. Kitabın bazı bölümlerinin fazla uzaması ve dağılması da bu beklentiyle çatışabiliyor. Yani isim ile kitabın temaları arasında kesinlikle bir bağ var ama bence başlığın yarattığı “büyük roman” hissi, kitabın her bölümünde aynı güçte karşılık bulmuyor.
Romanın en güçlü yanı kesinlikle “mankurt” metaforu. Aytmatov burada sadece hafızasını kaybetmiş bir insan anlatmıyor; kendi geçmişine, kültürüne, diline ve hatta bir bölümde annesine yabancılaştırılmış bir insan tipinden söz ediyor. Bu metaforun Sovyet dönemindeki kültür kaybı, kimliksizleşme ve halkların kendi köklerinden koparılması üzerine yazıldığı çok net olmasa da hissediliyor. Hatta bugün bile romandan daha fazla hatırlanan şeyin “mankurt” kavramı olması bence tesadüf değil. Aytmatov burada unutulmaz bir fikir yaratmayı başarmış.
Ancak aynı gücü romanın genel akışında hissettiğimi söyleyemem. Kitap boyunca başkarakter Yedigey’in geçmişe dair anılarını, bozkırdaki yaşamı ve olmuş bitmiş birçok sıradan olayı uzun uzun okuyoruz. Bu anıları, karakterleri derinleştirmek yerine anlatının temposunu düşüren uzun ara hikâyeler gibi okudum. Yazarın amacı muhtemelen bozkırın zamansızlığını ve sade hayatların anlamını göstermekti; ancak bu kısımlar zaman zaman romanın ilerlemesini durduruyor gibi. 400 sayfayı aşan bir kitapta aynı duyguların ve benzer düşüncelerin tekrar tekrar anlatılması beni bir noktadan sonra yormaya başladı.
Karakterler konusunda da benzer bir problem hissettim. Aytmatov’un önceki romanlarında gördüğümüz “iyi insanlar” ve “ahlaken zayıf insanlar” ayrımı burada da oldukça belirgin. Özellikle Sabitcan karakteri en başından itibaren zayıf, omurgasız biri olarak çiziliyor. Buna rağmen diğer karakterlerin ondan ahlaki tutarlılık beklemesi bana çok inandırıcı gelmedi. Karakterler bazen gerçek insanlardan çok, belirli fikirleri temsil eden sembollere dönüşüyor gibi. Bu da romanın psikolojik derinliğini zayıflatıyor.
Kitabın çok az bir bölümünde geçen uzayla ilgili hikâye ise bende neredeyse ana anlatıdan kopuk bir taslak hissi yarattı. Elbette burada insanlığın geleceğiyle, bozkırın geçmişi arasında bir bağ kurulmaya çalışılıyor. Bir tarafta hafızasını kaybeden “mankurt” insanlar, diğer tarafta teknolojiyle ilerleyen ama ruhen yalnızlaşan bir insanlık fikri var sanki. Ancak bu bağ çok flu ve daha çok fikir seviyesinde kalıyor; romanın dramatik akışına doğal biçimde yerleşemiyor gibi geldi. Bu yüzden uzay bölümleri zaman zaman başka bir romanın parçasıymış gibi hissettirdi.
Yine de kitabın finalindeki bir sahne beni düşünmeye itti. Yedigey’in, mezarlığa girmelerine engel olan uzay üssüne, yetklilere hesap sormak için geri dönmesi ama o anda ateşlenen roketlerin korkunç gürültüsü ve şiddeti karşısında devesi ve köpeğiyle birlikte korkarak kaçması bana güçlü bir metafor gibi geldi. O an sanki geçmişe, geleneklere ve hafızaya bağlı eski dünya; teknolojinin gücünün ve durdurulamayan geleceğin karşısında geri çekiliyordu. Yedigey’in bütün direnci bir anda anlamsızlaşıyor gibiydi. Belki de Aytmatov burada, insanın kendi kültürünü koruma çabasının modern dünyanın devasa mekanizması karşısında ne kadar çaresiz kalabileceğini göstermeye çalışıyordu.
Sonuç olarak Gün Olur Asra Bedel benim için “önemli fikirleri olan” ama roman olarak aynı ölçüde güçlü olmayan bir eserdi. İçinde çok etkileyici olabilecek ama iyi aktarılamadığını düşündüğüm metaforlar, güçlü düşünceler ve akılda kalan fikirler var; ancak bunlar her zaman iyi bir dramatik yapıyla desteklenmiyor ne yazık ki. Bu nedenle kitap bende büyük bir edebi deneyimden çok, zaman zaman dağılan ama içinde unutulmaz birkaç fikir taşıyan uzun bir düşünce metni hissi bıraktı.
Okur kalın,
Mutlu kalın.
·
27 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.