Cennetin Doğusu
John Steinbeck’in Cennetin Doğusu romanını bitirdiğimde üzerimde bıraktığı hissi tarif etmek kolay değil. Bazı kitaplar okunur, bazılarıysa insanın içine yerleşir; bu roman ikinci türden. Hayatımda okuduğum en iyi, en sarsıcı, en duygusal romanlardan biri olarak kalacak benim için. Üstelik bunu söylerken yalnızca hikâyesinin gücünden bahsetmiyorum; insan ruhunu, suçluluğu, sevgiyi, kötülüğü ve affedilmeyi bu kadar derin anlatabilmesinden söz ediyorum.
Romanın sayfa sayısı gözümü korkutmuştu belki başta, fakat bir noktadan sonra bunun hiçbir önemi kalmıyor. Çünkü kitap gerçekten akıp gidiyor. Steinbeck öyle bir dünya kuruyor ki Salinas Vadisi artık yalnızca bir mekân olmaktan çıkıyor; yaşayan, nefes alan, insanların acılarını toprağın içine işleyen bir hafızaya dönüşüyor. Karakterler ise bir romandaki kişiler gibi değil, yıllardır tanıyormuşum hissi veren insanlar gibi geliyor. Kitabı kapattığımda onları geride bırakmış olmadım; sanki hâlâ bir yerlerde yaşamaya devam ediyorlardı.
Romanın en büyük başarısı bence kötülüğü anlatış biçimi. Steinbeck kötülüğü masalsı bir karanlık gibi değil, insanın içine sessizce sızan bir miras gibi işliyor. Özellikle Cal karakteri… Onun sevilme arzusu, babasının gözünde değerli olma çabası, kendi içindeki karanlıktan korkması o kadar gerçek ve o kadar acıydı ki birçok yerde insan kendini onun yanında yürüyormuş gibi hissediyor. Cal’in “Ben kötü doğdum galiba” korkusu aslında romanın merkezindeki büyük soruya dönüşüyor: İnsan geçmişinden, kanından, ailesinden daha büyük olabilir mi?
Adam Trask ise beni en çok hüzünlendiren karakterlerden biri oldu. Hayatı boyunca sevgiyi yanlış yerde arayan, hayallerine sığınan, çocuklarını çok geç fark eden bir adam… Özellikle oğullarını yıllarca tam anlamıyla göremeyip sonunda onların acısıyla birlikte çökmesi inanılmaz trajikti. Adam’ın gözlerinin görmemeye başlamasının Cathy’nin ölümüyle aynı döneme denk gelmesi de sanki sembolik bir kırılmaydı. Yıllarca gerçeği görmek istemeyen bir adam, sonunda gerçekle yüzleşmeye başladığında bedeninin de buna dayanamaması gibi.
Lee ise romanın sessiz kalbi gibiydi. Herkes parçalanırken onun hâlâ yemek hazırlaması, çay koyması, yastık düzeltmesi, insanları ayakta tutmaya çalışması çok dokunaklıydı. Ve finalde söylediği o sözler… İnsanların kötülüklerine rağmen özgür olabileceğini savunması… Romanın bütün ruhunu taşıyordu.
Final kısmıysa uzun zamandır bir kitapta yaşadığım en güçlü duygusal anlardan biriydi. “Timshel.” Tek bir kelimenin bir insanın hayatını değiştirebilecek kadar güçlü olabileceğini hissettiren bir finaldi bu. Steinbeck burada insanı ne tamamen masum ne de tamamen lanetli görüyor. İnsana seçim hakkı tanıyor. Belki romanın en büyük gücü de burada yatıyor: Umudu kolay bir iyimserlikle değil, acının içinden çıkararak kuruyor.
Bu kitap yalnızca bir aile hikâyesi değil. Aynı zamanda insanın kendi içindeki karanlıkla mücadelesinin romanı. Kıskançlığın, sevgisizliğin, suçluluğun, affedilmenin ve özgür iradenin romanı. Bitirdiğimde üzerimde tarifsiz bir boşluk bıraktı. Bazı sahneleri düşününce hâlâ boğazım düğümleniyor. Uzun zamandır hiçbir kitap beni bu kadar etkilememişti.
Ve sanırım en güzeli şu:
Steinbeck bu romanla insana şunu fısıldıyor:
İçinde ne taşırsan taşı, yine de seçebilirsin.
·
30 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.