Nilgün Marmara’nın dediği gibi: "Uçurumlar var diyorum insanla insan arasında, kendiyle kendi arasında." Hermann Hesse, Bozkırkurdu’nda tam da bu boşluğun, insanın kendi içine açılan o devasa uçurumun anatomisini çıkarıyor. Hesse, bir hikaye anlatıcısından ziyade bir ruh cerrahı gibi çalışıyor. Kelimeleri öyle bir seçiyor ki, okurken sadece Harry’nin odasını görmüyorsunuz; o tozlu, yalnızlık kokan havayı ciğerlerinizde hissediyorsunuz. Okuru doğrudan karakterin içsel karmaşasına hapseden ama bunu yaparken edebi bir zarafetten asla ödün vermeyen o usta dili, kitabı bir "roman" olmaktan çıkarıp bir "ruhsal yolculuk" haline getiriyor.
Hikaye, Harry’nin kaldığı evin yeğeni olan "Yayıncı"nın ön sözüyle başlıyor. Bu kısım çok kritik; çünkü biz Harry’yi önce dışarıdan, "normal" birinin gözünden görüyoruz. Bir gün elinde valiziyle çıkagelen, düzensiz ama titiz, kibar ama ürkütücü derecede mesafeli bir adam... Onun odasındaki kitap yığınları ve bitmek bilmeyen uykusuzluğu, bize yaklaşmakta olan fırtınayı haber veriyor. Yayıncı, Harry’nin arkasında bıraktığı notları paylaşmaya karar vererek bizi bu "Bozkırkurdu"nun zihnine, o puslu dünyaya davet ediyor. Burada kendini iki parçaya ayırmış bir adam çıkıyor karşımıza: Bir yanda kültürden, Mozart’tan ve düzenin güvenli sıcaklığından keyif almak isteyen "İnsan" tarafı; diğer yanda ise yalnız, vahşi ve toplumun tüm değerlerine hırlayan "Bozkırkurdu" tarafı. Harry, bu iki tarafın birbirini yiyip bitirmesini izliyor. Bu sadece bir anlam arayışı değil, anlamın yokluğunu kabul etme sancısı. Hayatındaki kadının da onunla aynı ruhsal frekansta olması, bu yabancılığı hafifletmiyor; aksine, uçurumun kenarında iki kişi olmanın trajedisini derinleştiriyor. Harry’nin o meşhur "Sadece Kaçıklar İçin" yazan kapıdan geçişi ve kendi içsel notlarını okumaya başlamasıyla aslında biz de bir aynanın karşısına geçiyoruz. Harry’nin aynada gördüğü, o evcilleşmemiş, hırçın ve yapayalnız "Kurt", sadece ona mı ait? Yoksa o Kurt, modern dünyanın sahte nezaketine ve kalabalıklarına hapsolmuş hepimizin içinde sakladığı, gün yüzüne çıkmayı bekleyen o vahşi yalnızlık mı?
Hesse’nin kaleminde durağanlık bile bir hazırlıktır; yaklaşık 75 sayfa süren o ağır ve kasvetli hava, yerini Harry Haller’in hayatını kökten değiştirecek o sert rüzgarlara bırakıyor. Bu noktada öğreniyoruz ki, Harry’nin yalnızlığı sadece bir tercih değil, aynı zamanda başarısız bir evlilikle mühürlenmiş bir kopuştur. Bu detay, onun hayata karşı duyduğu öfkenin ve yabancılaşmanın köklerini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Harry’nin o "aydın" çevresinden, profesörün steril ve maskeli evinden tiksinerek kaçışı, aslında kaderin onu ittiği o sert kuvvettir. Eve gidip intihar etmekle, bir barın dumanlı havasına sığınmak arasındaki o ince çizgide karşısına çıkan Hermine, bir rastlantıdan fazlasıdır. Hermine; Harry’nin aksine hayatın dansını, hafifliğini ve anın büyüsünü temsil eder. Ancak aralarındaki bağ, sarsıcı bir şartla kurulur: Hermine ona yaşamayı öğretecek, Harry ise yolun sonunda onu öldürecektir. Bu karanlık vaat, ölümü bir çıkış kapısı sanan Harry’yi, bir başkasının kaderi üzerinden yeniden hayata bağlar. Harry ile aramızdaki bağ, satırlar ilerledikçe daha da derinleşiyor. Özellikle sayfa 83’te geçen "Herkes seni bırakıp gittiğine göre pek geçimsiz birine benziyorsun" cümlesi, dünyaya uyum sağlayamayan rafine ruhların ortak nişanı gibidir. Sayfa 116’da ise sevgiye duyulan o "korkunç ciddiyet" ve beraberinde gelen kuşku, Harry’yi benim için bir roman kahramanı olmaktan çıkarıp aynadaki yansımam haline getiriyor. Harry, Hermine sayesinde o hırçın "Kurt" tarafının vahşi yalnızlığından uzaklaşırken, ben her satırda ona biraz daha benzediğimi hissediyorum. Ancak bir farkla: Harry’nin elinden tutup onu dönüştüren, ona aynadaki öteki yüzünü gösteren bir Hermine’si var. Yusuf’un Muazzez’i, Hikmet Benol’un Sevgi’si, Werther’in Lotte’si veya Ömer’in Macide’si gibi dönüştürücü ruhlarla doluyken, Harry de kendi payına düşeni alıyor. Harry’nin aynadaki yansıması bana bu kadar benzerken, Harry gibi bir "Bozkırkurdu"nun bile elinden tutan bir Hermine varken, bizim Hermine’imiz nerede? Belki de bizim payımıza düşen, sadece bu edebi yalnızlıkların izini sürmektir.
Harry Haller’in hırçın Bozkırkurdu ile entelektüel insan tarafı arasında sıkışıp kalan ruhu, bizi o kaçınılmaz sona; sadece kaçıklar için açılan o Sihirli Tiyatro’ya kadar götürüyor. Romanın başından beri Harry’nin peşinde koştuğu, satırlar arasında bizim de onunla birlikte aradığımız o büyük anlam, aslında görkemli bir trajedide değil, beklenmedik bir hafiflikte gizliymiş. Tam da bu yüzden Bozkırkurdu, modern dünyanın labirentlerinde kaybolmuş insana tek bir hayati soruyla fısıldar: "Kendini bu kadar ciddiye alarak, ruhunun binbir farklı odasını ve ihtimalini nasıl bu kadar kolay feda edersin?" Hesse, insanın sadece ikiye değil, binlerce parçaya bölünmüş muazzam bir bütün olduğunu söylerken, bizi boğan o varoluşsal sancının yanıtını da verir: Hayatı bir intihar randevusu gibi yaşamaktan vazgeçip, kendi içimizdeki o kaosu kucaklamayı öğrenmek. Yanıt; acıyı yok etmek değil, o acının üzerine yükselip hayata gülümseyebilmektedir.
Bozkırkurdu’nu eline almak için; kendini dünyaya ait hissedemediğin, aidiyetlerin sahteliğinden yorulduğun, o kalabalıklar içindeki "geçimsiz" yalnızlığını bir nişan gibi göğsünde taşıdığın o hesaplaşma döneminde olmalısın. Kendi uçurumunun kenarına gelip aşağıya bakma cesaretini topladığında, her şeyden vazgeçmek üzereyken bir çıkış aradığında okumalısın bu kitabı. Çünkü ancak o zaman Hesse’nin o puslu dili ruhuna işler ve ancak o zaman Hermine’in sesini duyabilirsin. Harry Haller yolun sonunda anlar ki; yaşamak, o kutsal ve dokunulmaz sanılan değerlerin altında ezilmek değil, bir tiyatro sahnesinde olduğunu fark edip oyuna dahil olmaktır.
·
30 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Veysel Can K.
Gönderi Sahibi
Hermann Hesse’nin Bozkırkurdu’nda Harry Haller üzerinden çizdiği portre, edebi bir karakter çalışmasının çok ötesinde, psikolojik bir bütünleşme ve benlik yıkımı sürecidir. Harry’nin ruhsal yapısı, Hermine’in hayatına girişini milat kabul eden keskin bir sınırla ikiye bölünür. Hermine öncesindeki Harry, Carl Jung’un analitik psikolojisinde tanımladığı "bölünmüş ruh" modelinin en somut ve trajik örneğidir. O, kendini kandırarak iç dünyasını sadece iki kutba hapseder: Temiz, aydınlık, entelektüel "İnsan" tarafı ve kirli, vahşi, geçimsiz "Kurt" tarafı. Oysa insan ruhu binlerce parçadan oluşan muazzam bir mozaiktir; Harry bu çok sesliliği kaldıramadığı için kendi içinde nevrotik bir iç savaş üretir. Onun Mozart sevgisi, yazdığı makaleler ve burjuva düzenine duyduğu o gizli hayranlık aslında aşırı gelişmiş bir "persona", yani toplumda var olmak için takındığı katı bir maskedir. Kurt olarak tanımlayıp nefret ettiği taraf ise aslında bastırılmış hayvani dürtülerini, vahşi yalnızlığını ve toplumsal öfkesini yüklediği "gölge"sidir. Hermine öncesi Harry, bu gölgeyi kabullenmek yerine onunla savaştığı için aklın hapishanesinde boğulan, sadece "düşünen" bir ölüdür. Bu yüzden ceplerinde taşıdığı intihar fikri onun için bir kaçış değil, bu bitmeyen iç savaşın tek ateşkes umududur.
Hermine’in o dumanlı barda Harry’nin karşısına çıkması ise psikolojik anlamda bir erkeğin bilinçaltındaki dişil yönü, yani "anima"sı ile kaçınılmaz karşılaşmasıdır. Hermine, Harry’nin o güne kadar entelektüel kibirle bastırdığı ne varsa odur: Hayatın hafifliği, caz, dans, anı yaşama becerisi ve sığlık olarak gördüğü o saf insani neşe. Harry’nin bu kadına kayıtsız şartsız itaat etme sözü, aslında katılaşmış aklın ve egonun, bilinçaltının o şifalı ve kaotik gücüne teslim olmasıdır. Hermine ona teorilerle değil, pratik hayatla yaklaşarak o aşılmaz akıl duvarlarını yıkar. Aralarındaki o sarsıcı "En sonunda beni öldüreceksin" şartı ise sembolik bir ölümdür; o melankolik ve kibirli eski Harry’nin ölmesi gerekir ki, hayata katlanabilen ve gülebilen yeni bir benlik doğabilsin. Hermine, Harry’yi o ilkel "Kurt-İnsan" ikiliğinden çekip çıkararak içindeki binlerce farklı odayı keşfedeceği Sihirli Tiyatro’ya hazırlar. Onun sayesinde Harry, içindeki kurdu yok etmeyi değil, o kurtla birlikte hayat sahnesinde dans edebilmeyi öğrenir. Kısacası Hermine sonrası Harry; acısıyla, vahşiliğiyle ve hafifliğiyle insan olduğunu, hayatın ciddiye alınacak bir trajedi değil, kahkahalarla oynanacak bir oyun olduğunu fark eden, nihayet "hisseden" bir canlıya dönüşür.