Ölü Canlar - Gogol
Ölü Canlar – Nikolay Gogol
Kitap, serflik dönemindeki Rus taşrasını ve dönemin toplumsal yapısını hiciv yoluyla anlatan önemli bir eserdir. Gogol, bu romanda yalnızca bireyleri değil; bürokratik düzeni, sınıf anlayışını, insan ilişkilerindeki çıkarcılığı ve statü tutkusunu da eleştirir. Yazar, babadan kalan unvanlara ve toplumsal hiyerarşiye karşı insani değerleri savunan bir bakış açısı ortaya koyar.
Romanın başkahramanı Çiçikov, Rus edebiyatının unutulmaz karakterlerinden biridir. Çiçikov, büyük toprak sahiplerini ziyaret ederek onlardan “ölü canları” satın almaya çalışır. Serflik düzeninde toprak sahipleri, kayıtlı serfler üzerinden devlete vergi ödemektedir. Ancak nüfus sayımları seyrek yapıldığı için ölen serflerin isimleri uzun süre kayıtlardan düşmez. Çiçikov da bu sistemdeki boşluğu kullanmak ister. Kâğıt üzerinde çok sayıda serfe sahip görünerek devletten kredi almayı ve böylece kendisine yüksek bir statü sağlamayı hedefler. Fakat planları zamanla beklediği gibi ilerlemez.
Çiçikov ilk başta bulunduğu çevrede oldukça olumlu bir izlenim bırakır. Bilgili, ölçülü ve ağırbaşlı tavırları sayesinde kısa sürede kentin ileri gelenlerinin güvenini kazanır. Validen emniyet müdürüne kadar pek çok kişi onu evlerinde misafir eder. Ancak valinin kızını kaçıracağı yönünde söylentiler yayılınca insanlar onun gerçek kimliğini sorgulamaya başlar. Şüphelerin artmasıyla birlikte satın aldığı “ölü canlar” da dikkat çeker. Buna rağmen kimse meseleyi tamamen açığa çıkarmaya cesaret edemez; çünkü kendi usulsüz işlerinin ortaya çıkmasından korkarlar. Böylece Gogol, yozlaşmış bürokratik düzenin herkes tarafından nasıl sessizce sürdürüldüğünü gösterir.
Çiçikov’un geçmişi de karakterini anlamak açısından önemlidir. Soylu bir aileden gelse de bu soyluluk eski gücünü kaybetmiştir. Eğitim hayatı boyunca babasının verdiği “tutumlu ol, paranı koru” öğüdünü aklından çıkarmaz. Hayatı boyunca zenginlik ve rahat bir yaşam arzusu taşır. Maddi güç onun için yalnızca bir ihtiyaç değil, aynı zamanda saygınlık kazanmanın yoludur. Bu nedenle hedeflerine ulaşmak için insanlarla çıkar ilişkileri kurar. Okul yıllarında öğretmenlerinin gözüne girmek için örnek bir öğrenci gibi davranırken, mezun olduktan sonra zor durumda kalan öğretmenine yardım etmez. Benzer şekilde iş hayatında da yükselmek için üstlerine yakın davranır; onların güvenini kazanana kadar ilgili ve samimi görünür. Ancak istediği mevkiye ulaştığında eski ilişkilerini kolayca unutabilir. Zamanla sıradan bir memurluktan yükselir ve rüşvet sisteminin içinde yer alarak servet edinir. Fakat bir noktada bütün mal varlığını kaybedince yeniden zengin olmanın yollarını aramaya başlar ve “ölü canlar” fikri ortaya çıkar.
Roman yalnızca Çiçikov üzerinden değil, yan karakterler aracılığıyla da dönemin Rus toplumunu eleştirir. Gogol; toplumun üst kesiminin yabancı dillere özenmesini, doğru düzgün Rusça konuşmamalarını ve insanların birbirlerine makam ile statüye göre davranmalarını hicveder. Ayrıca Çiçikov’un ziyaret ettiği toprak sahipleri de toplumun farklı insan tiplerini temsil eder. Her biri; açgözlülük, tembellik, gösteriş düşkünlüğü ya da düşüncesizlik gibi farklı özellikleri simgeler.
Eserin dikkat çekici yönlerinden biri de tamamlanamamış olmasıdır. Gogol, romanın ilerleyen bölümlerinde daha olumlu ve ahlaki açıdan gelişmiş karakterler göstermeyi planlamıştır. Ancak geçirdiği ağır ruhsal bunalım sırasında kitabın ikinci bölümünün büyük kısmını yakmıştır. Bu nedenle Ölü Canlar, eksik kalmış olmasına rağmen Rus edebiyatının en güçlü toplumsal eleştirilerinden biri olarak kabul edilir.
·
15 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.