Indiana Jones Beklerken CERN’e Düştüm: Süleyman’ın Anahtarı1000Kitap
José Rodrigues dos Santos’un Süleyman’ın Anahtarı, bende tuhaf ama güçlü bir okuma deneyimi bıraktı. Tuhaf; çünkü bu romanı tamamen yanlış bir beklentiyle elime aldım. Yazarın daha önce Kodex 632 adlı eserini okumuş ve onun tarihî, arkeolojik ve gizem eksenli yapısını sevmiş biri olarak, bu kitapta da benzer bir anlatıyla karşılaşacağımı düşünüyordum. Şifreler, tarihî sırlar, kadim metinler ve arkeolojik keşiflerle örülü bir macera beklerken, karşıma bambaşka bir metin çıktı: Kuantum fiziği, bilinç, varoluş, Tanrı ve gerçekliğin doğasına ilişkin yoğun bir düşünsel tartışma.
İlk şaşkınlığımı atlattıktan sonra şunu kabul etmek gerekiyor: Süleyman’ın Anahtarı, kötü bir roman değil; aksine oldukça etkileyici bir anlatı. Ancak bu etki, romanın vaat ettiği maceradan değil, okuyucuyu düşünsel bir girdabın içine çekmesinden kaynaklanıyor.
Roman, görünürde bir gerilim ve macera kurgusuyla ilerlese de asıl omurgasını kuantum fiziğinin ortaya çıkardığı ontolojik sorular oluşturuyor. Gerçeklik dediğimiz şey gerçekten nesnel mi? Bilinç, evrenin işleyişinde aktif bir rol oynuyor olabilir mi? Tanrı, bilimsel düşüncenin dışında bırakılması gereken metafizik bir kavram mı, yoksa bilimin ulaştığı bazı uç noktalarda yeniden düşünülmesi gereken bir mesele mi? Dos Santos, roman boyunca bu soruları yalnızca fon olarak kullanmıyor; doğrudan anlatının merkezine yerleştiriyor.
Ve tam da burada romanın en güçlü yanı ile en zayıf yanı aynı noktada birleşiyor.
Bir yandan, bu düşünsel cesaret gerçekten etkileyici. Popüler kurgu çoğu zaman büyük fikirlerden kaçınır; tempoyu düşürmemek adına karakterleri yalnızca olay örgüsünün taşıyıcısı hâline getirir. Dos Santos ise bunun tam tersini yapıyor. Okuru yalnızca bir maceraya değil, zihinsel bir tartışmanın içine davet ediyor. Ancak diğer yandan bu tercih, romanın akıcılığını zaman zaman sekteye uğratıyor. Çünkü bazı bölümlerde gerçekten bir roman değil de kuantum fiziğine giriş niteliğinde bir popüler bilim kitabı okuyormuş hissine kapıldım.
Kafa dağıtmak için eline roman alan bir okur için bu durum yorucu olabilir. Çünkü varoluş, bilinç, fizik ve Tanrı üzerine yapılan uzun tartışmalar belli bir noktadan sonra hikâyeyi ileri taşımaktan çok onu askıya alıyor. Bu fikirleri bir felsefe metninden ya da popüler bilim kaynağından okumak zaten mümkünken, roman içinde bu kadar yoğun biçimde karşılaşmak yer yer anlatının ritmini bozuyor.
Bir diğer soru işareti ise başkarakter seçiminde ortaya çıkıyor. Tomás Noronha bir tarihçi ve kriptolog. Bu karakteri önceki romanlardan tanıyan biri olarak belirli entelektüel sıçramalara hazırlıklıyım; ancak burada karşılaştığımız kuantum fiziği derinliği zaman zaman karakterin inandırıcılığını zedeliyor. Elbette zeki ve donanımlı bir karakter olabilir; fakat anlatı onu neredeyse ileri düzey teorik fizik uzmanı gibi konuşturuyor. Bu noktada insan ister istemez düşünüyor: Eğer romanın merkezinde bu denli yoğun bir bilimsel tartışma kurulacaksa, neden buna daha doğal biçimde uyacak başka bir başkarakter seçilmedi? Belki Noronha burada ana figür değil de köprü karakter olarak daha işlevsel olabilirdi.
Final kısmı ise bende biraz yarım kalmışlık hissi bıraktı. Roman, yüzlerce sayfa boyunca öylesine büyük sorular soruyor, öylesine yoğun felsefi ve bilimsel tartışmalar kuruyor ki finalin bu yükü taşıyacak ölçüde güçlü bir kapanış yapmasını bekliyorsunuz. Ancak sanki yazar, uzun düşünsel yolculuğun ardından hikâyeyi bitirmeye acele etmiş gibi. Kötü bir final değil; fakat kurduğu düşünsel gerilimin ağırlığını tam anlamıyla karşılayan bir kapanış da değil.
Buna rağmen kitabı büyük bir keyifle okudum.
Çünkü tüm eleştirilerime rağmen Dos Santos’un anlatım dili son derece akıcı, yalın ve okuru içine çeken bir yapıya sahip. Ağır kavramlarla uğraşmasına rağmen anlatı hiçbir zaman tamamen erişilmez hâle gelmiyor. Beklentim farklı olduğu için ilk etapta afallamış olsam da, bu beklentiden bağımsız değerlendirildiğinde Süleyman’ın Anahtarı etkileyici bir roman.
Belki de bu kitabı değerlendirirken asıl mesele metnin ne olduğu değil, bizim ondan ne beklediğimizdir. Çünkü tarihî-arkeolojik bir macera umarak elinize alırsanız şaşırabilirsiniz. Ama bilim, metafizik ve varoluşun kesişiminde dolaşan düşünsel bir gerilime hazırsanız, Süleyman’ın Anahtarı zihninizde uzun süre yankılanacak bir deneyime dönüşebilir.
·
53 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.