Spoiler İçerir !!
Ruhlar Evi, Isabel Allende’nin üç kuşağa yayılan bir aile üzerinden Şili’nin modernleşme ve faşizme sürüklenme tarihini anlattığı politik bir metin. Kitaba edebi bir kutsallık atfetmeden, sadece karakter mekanizmaları ve siyaset bilimi ekseninde masaya yatırdığımızda, karşımıza kusursuz işleyen bir mikro-makro iktidar simülasyonu çıkıyor.
Romanda karakterlerin gelişimi, ülkenin siyasi dönüşümüyle tamamen eş zamanlı ve paralel ilerliyor. Bu paralelliğin merkezinde ise mülkiyeti, devleti ve statükoyu tek başına temsil eden Esteban Trueba var. Esteban’ın karakter eğrisi, aslında bir ülkenin muhafazakar elitlerinin geçirdiği dönüşümün birebir aynası.
Rosa (Ulaşılamaz İdea ve Ütopya): Esteban’ın gençliğindeki o yeşil saçlı, büyüleyici Rosa’ya duyduğu saf ve romantik aşk, siyaset bilimi perspektifinden bakıldığında aslında bir toplumun henüz yozlaşmamış, endüstriyelleşmemiş o ilk "saf ütopya" ve ideal düzen arayışıdır. Rosa, maddesel dünyanın ötesinde, ulaşılamaz bir idea olarak kalır. Onun trajik ve ani ölümü, o saf idealin pratik siyasette ve sert gerçeklikte yaşayamayacağının ilk kanıtıdır.
Esteban'ın Dönüşümü (Rasyonel Duygusuzluk): Bu kaybın ardından Esteban, Rosa gibi bir ideanın peşinden koşmayı bırakıp katı ve pragmatik bir materyalizme savrulur. Madenlerde ve Tres Marías çiftliğinde gücü, toprağı ve emeği kontrol ettikçe, ruhundaki o ilk romantizm tamamen buharlaşır ve yerini rasyonel bir duygusuzluğa bırakır. Bu durum, genç cumhuriyetlerin ilk dönemindeki o saf kalkınma idealizminin (Rosa), zamanla gücü elinde tutan elitlerin elinde nasıl despotik, mülkiyetçi ve mekanik bir devlet aygıtına (Esteban) dönüştüğünü gösteren harika bir politik alegoridir.
Ancak Allende’nin asıl usta işi hamlesi, Esteban’ı evin ve sistemin mutlak iktidarı olarak konumlandırırken, onun bu hegemonyasını sürekli sarsan ve evrilen bir ev içi muhalepet yaratmasıdır. Esteban ne kadar statükoyu ve otoriteyi temsil ediyorsa, ev ve içindekiler de o kadar toplumsal muhalefeti, değişimi ve diyalektiği temsil ediyor:
Clara (Sivil Toplum ve Pasif Direniş): Clara’nın mistisizmi ve dünyevi hırslardan uzak duruşu, aslında otoriter rejime karşı sivil toplumun gösterdiği o "sessiz ama boyun eğmeyen" pasif direniştir. Esteban onu fiziksel olarak şiddetle bastırmaya çalışsa da, Clara onunla konuşmayı keserek Esteban’ın meşruiyetini elinden alır. Siyaset biliminde rızaya dayanmayan bir iktidarın nasıl yalnızlaşacağını Clara’nın sessizliğinde görürüz.
Blanca ve Pedro Tercero (Sınıf Çatışması): Esteban’ın kızı Blanca ile köylü lider Pedro Tercero arasındaki ilişki, sadece bir aşk hikayesi değildir; feodalizmin kalinde filizlenen sınıf çatışmasının ve kaçınılmaz ittifakın sembolüdür. Esteban ne kadar bastırırsa bastırsın, alttan gelen o toplumsal dalgayı kendi evinin içinde durduramaz.
Alba (Yeni Nesil ve Devrimci Dinamik): Torun Alba ise sürecin en politik evresidir. Dedesi Esteban’ın temsil ettiği o eski, burjuva-sağ dünyanın kaynaklarıyla büyür ama üniversite yıllarında sol radikalizmle tanışarak sistemin en büyük tehdidi haline gelir.
Romanın son düzlüğü, sol koalisyonun başa gelişi ve ardından gelen kanlı askeri darbe (Pinochet dönemi) ile tamamen bir siyaset bilimi laboratuvarına dönüşüyor. Esteban, kendi ayrıcalıklarını korumak için askeri cuntayı desteklerken, yarattığı o faşist canavarın dönüp kendi torunu Alba’yı (yani kendi geleceğini) yutacağını öngöremiyor. Otoriter sağın, solu ezmek için orduyu göreve çağırması ama günün sonunda askeri diktatörlüğün kendi yarattığı burjuvaziyi bile ezmesi, siyaset bilimindeki "Frankenstein kompleksi" ile birebir örtüşür.
Finalde, her şeyi akılla, parayla, Rosa'dan kalan o sert hayal kırıklığıyla ve zorbalıkla kontrol edebileceğini sanan o rasyonel, duygusuz Esteban; çöken bir ülkenin yıkıntıları arasında, bizzat baskı uyguladığı torunu Alba’nın merhametine muhtaç kalarak can veriyor. Allende, büyük bir kahramanlaştırma tuzağına düşmeden, bize iktidarın ve mülkiyetin doğası gereği nasıl yalnızlaştırıcı bir illüzyon olduğunu, toplumsal evrimin ise eninde sonunda o katı diktatörlükleri nasıl tasfiye ettiğini nesnel bir soğukkanlılıkla gösteriyor.
·
40 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.