Bana kalan
EL KIZI – ORHAN KEMAL
El Kızı, taşrada yaşayan bir ailenin dağılma sürecini anlatırken aynı zamanda dönemin toplumsal yapısını gözler önüne seren bir romandır. Roman, denizde bulunan bir kadın cesediyle başlar. Cesedin parmağındaki elmas yüzük, okuru geçmişe götürür ve Nazan'ın hikâyesini ortaya çıkarır. Başlangıçta maddi bir değeri temsil eden bu yüzük, roman ilerledikçe Nazan'ın evine, çocuğuna ve ait olduğu yaşama duyduğu bağlılığın simgesine dönüşür.
Avukat Mazhar, eşi Nazan ve oğulları Haldun dışarıdan bakıldığında sıradan bir aile görünümündedir. Ancak evin gerçek hâkimi Mazhar'ın annesi Hacer Hanım'dır. Gelinini oğluna yakıştıramayan Hacer Hanım, Nazan'ın hayatını giderek çekilmez hâle getirir. Kimsesiz ve silik bir karakter olarak çizilen Nazan, kendi evinde bile söz sahibi olamaz. Mazhar ise zamanla eşinden uzaklaşır ve Neriman adlı bir kadınla ilişki yaşamaya başlar. Sonunda Nazan'ı oğlundan ayırarak İstanbul'a gönderir. Bundan sonra Nazan'ın hayatı yoksulluk, istismar, suç çevreleri, hapishane ve bağımlılık gibi ağır deneyimlerle şekillenir. Romanın sonunda aile üyelerinin yolları tamamen ayrılır; herkes farklı bir hayata savrulur.
Orhan Kemal, toplumcu gerçekçi anlayışının bir gereği olarak bireysel bir dramın arkasındaki toplumsal nedenleri görünür kılmaya çalışır. Roman boyunca Cumhuriyet sonrasında yaşanan değişimlerin gündelik hayata yansımaları sık sık karşımıza çıkar. Boşanmış kadınlara yönelik önyargılar, kadınların kamusal alandaki varlığına duyulan tepki, kılık kıyafetteki dönüşüm, Medeni Kanun'un getirdiği yenilikler ve modern yaşam tarzının toplum tarafından kabulleniliş süreci bunlardan bazılarıdır. Bir dönem kadınların eşleriyle dışarıda oturup çay içmesi bile hoş karşılanmazken, ilerleyen yıllarda iş hayatında daha görünür olmaları toplumsal dönüşümün önemli göstergeleri olarak sunulur.
Romanda dikkatimi çeken noktalardan biri, dış görünüşün toplumsal değerle neredeyse eş tutulmasıydı. Güzel giyinen, bakımlı ve çekici kadınlar daha kolay kabul görürken; yoksul ve sade karakterler sürekli küçümsenir. Hacer Hanım'ın Nazan'a yönelik eleştirilerinin önemli bir kısmı da onun görünüşü üzerinden şekillenir. Bu durum yalnızca bireysel bir tutum değil, dönemin sınıfsal ve kültürel bakış açısının da bir yansımasıdır. Orhan Kemal burada insanların karakterlerinden çok ekonomik ve sosyal konumlarıyla değerlendirildiği bir toplumsal yapıyı eleştirir.
Annelik teması da romanda farklı biçimlerde ele alınır. Hacer Hanım için annelik sevginin ötesinde bir otorite ve güç alanıdır. Oğluna yaptığı fedakârlıkları sürekli hatırlatarak onun üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışır. Nazan ise anneliği sevgi temelinde yaşasa da bu sevgiyi eyleme dönüştüremez. Oğlu Haldun üzerindeki söz hakkını bile kayınvalidesine kaptırmıştır. Böylece annelik, kadınlar açısından eşit yaşanan bir deneyim olmaktan çıkar; güç ilişkileri tarafından belirlenen bir konuma dönüşür.
Roman boyunca en ağır yükün Nazan'ın omuzlarına yüklenmiş olması ise bende pek olumlu bir etki yaratmadı. Nazan hem psikolojik hem fiziksel şiddete uğrar; tecavüz, sömürü, hastalık, hapishane ve bağımlılık gibi pek çok trajediyi art arda yaşar. Yazarın amacı belki toplumun en kırılgan kesimlerinin maruz kaldığı adaletsizlikleri görünür kılmaktır. Ancak toplumdaki pek çok sorunun tek bir karakter üzerinde toplanması, benim açımdan romanın gerçekçilik duygusunu zayıflattı. Diğer kadın karakterler çeşitli zorluklara rağmen hayatlarına devam edebilirken, Nazan'ın neredeyse bütün toplumsal felaketlerin temsilcisi hâline gelmesi eserin bendeki etkisini azalttı.
Buna rağmen roman, kadınların toplum içindeki yerini, aile kurumundaki iktidar ilişkilerini ve Türkiye'nin değişim sürecinde yaşanan toplumsal çatışmaları yansıtmaya çalışmış. Yazar da, bireylerin kaderini yalnızca kişisel tercihlerle değil, içinde yaşadıkları toplumsal koşullarla birlikte ele almış. Böylece toplumcu gerçekçi bir eser ortaya çıkarmış.
·
44 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.