Tanizaki'nin Gölgeye Övgü adlı kısa ama etkisi uzun süren denemesi, aslında bir kitap olmaktan çok bir bakış açısı önerisidir. Kitap; ışık, malzeme, mekân ve hatta insan ruhu üzerine yazılmış bir estetik manifesto.
Kitabın temel sorusu şudur: Neden her şeyi aydınlatmak, parlatmak ve görünür kılmak zorundayız?Tanizaki, modern dünyanın ışık takıntısına karşı Japon kültürünün gölgeyle kurduğu ilişkiyi savunur. Ona göre güzellik bazen görünen şeyde değil, tam olarak seçilemeyen şeydedir.
"Güzellik bir nesnenin kendisinde değil, nesne ile karanlık arasındaki ilişkidedir."
Tanizaki geleneksel Japon evlerini anlatırken aslında mekânın yalnızca duvarlardan oluşmadığını söyler. Mekân; ışık, gölge ve zamanın birlikte kurduğu bir atmosferdir.Bugün birçok yapıda cam yüzeyler, beyaz duvarlar ve güçlü yapay aydınlatmalar kullanıyoruz. Ama Tanizaki'nin sevdiği evlerde derin saçaklar vardır. Bu saçaklar güneşi tamamen içeri almaz; süzer. Odalar tam karanlık değildir ama tam aydınlık da değildir.
Tanizaki'nin estetiğinde malzeme yaşadıkça güzelleşir. Çok değerli bulduğum bir diğer konu malzeme meselesi. Tanizaki cilalanmış, kusursuz ve yepyeni yüzeylerden hoşlanmaz. Ahşabın eskimesini, metalin kararmasını, kâğıdın sararmasını sever.Çünkü ona göre zamanın bıraktığı izler kusur değil, karakterlerdir.
Batı mimarlığı çoğu zaman ışığı içeri davet ederken, Tanizaki'nin anlattığı Japon mimarlığı ışığı terbiye eder.Işık mekânı ele geçirmez; mekân ışığı yönlendirir. Bu yüzden kitapta sık sık nişler, sürgülü kapılar, verandalar ve derin saçaklar karşımıza çıkar. Bunlar yalnızca yapı elemanı değildir; gölge üretme araçlarıdır.
Aslında Tanizaki'nin savunduğu şey, günümüzde çok konuşulan "duyusal mimarlık" anlayışının erken bir örneğidir. Mekânın sadece gözle değil, bedenle ve hisle deneyimlenmesini ister. Parlak ekranların, sürekli aydınlatılmış mekânların ve kusursuz görüntülerin içinde yaşayan bizlere şunu hatırlatıyor:
"Her şeyi görünür kılmak, her şeyi güzel kılmaz."
Bir mimar gözüyle bakınca kitap, plan çiziminden çok atmosfer tasarlamayı; ışığı değil gölgeyi düşünmeyi; mekânı değil mekânın hissini tasarlamayı öğütlüyor.
·
31 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.