Şevket Süreyya Aydemir’in Toprak Uyanırsa adlı eseri, Türk edebiyatında ve düşünce tarihinde köyü, toprağı ve kalkınmayı hem gerçekçi hem de idealist bir potada eriten bir kitaptır. Kelimenin tam anlamıyla bir kalkınma ve aydınlanma destanı olarak okunabilir.
Roman; uzun yıllar köylerde öğretmenlik ve ilköğretim müfettişliği yapmış, emekli bir öğretmenin hikâyesini anlatır. Emeklilik günlerinde beklediği huzuru (bahçe, çiçek, sebze ve sakin hayatı) bulamayan; aksine kendini işe yaramaz ve yalnız hisseden kahraman, yaşadığı maddi ve manevi bunalımın ardından yeniden göreve döner.
Atandığı yer; Sakarya civarında bulunan, bataklık, çorak ve yazarın kendince Ekmeksizköy (Keltepe) diye adlandırdığı ıssız bir yerdir. Köy; ilgisiz, yoksul ve geri kalmış insanlarıyla tipik bir Anadolu portresi çizer. Öğretmen burada sadece ders vermekle kalmaz; toprağı uyandırma sürecinin de öncüsü olmuştur. Bataklık kurutma, planlı tarım, artezyen kuyusu ve traktör kullanımı gibi teknik müdahalelerle doğayı dönüştürürken, köylüleri de motive eder, bilinçlendirir ve modernleşmeye taşır. Hikâye, öğretmenin kişisel uyanışıyla köyün ve toprağın uyanışını kusursuz bir paralellikle yürütür. Sonuçta el ele veren bir topluluk, verimli topraklar ve yeni bir Türkiye profili ortaya çıkar.
Bence kitabın en güçlü yönlerinden biri, toplumu dönüştürme gücüne sahip olan idealist aydın figürüdür. Bu aydın, köylüye üstten bakan, ona yabancılaşmış fildişi kule aydını değildir; aksine, köylüyle birlikte toprağa basan, çamura batan ve onlarla omuz omuza çalışan bir liderdir. Eserdeki bu rehberlik anlayışı, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki halka doğru giden aydın hareketinin ve ilerleyen yıllarda hayat bulacak olan Köy Enstitüleri ruhunun öncüsü gibidir. Eserin temel felsefesi; toprağın da insan gibi emekle, bilgiyle ve sevgiyle uyandırılabileceği fikri üzerine kuruludur.
Şevket Süreyya Aydemir, meşhur otobiyografisi Suyu Arayan Adam’dan da bilindiği gibi, sadece bir yazar değil; aynı zamanda Kadro hareketi içinde yer almış önemli bir iktisatçıdır. Bu kimliği Toprağın Uyanışı’nda da kendini çok net gösterir. Roman sadece duygusal bir köye dönüş hikayesi anlatmaz; kooperatifleşmenin hayati önemi, modern tarım tekniklerinin üretime etkisi, mülkiyet ilişkileri ve su sorunu gibi tamamen yapısal ve ekonomik meseleleri de masaya yatırır. Kalkınmanın ancak tabandan, yani topraktan başlayabileceğini savunur.Yazarın dili son derece akıcı, tasvirleri ise canlıdır. Anadolu’nun doğasını, toprağın kokusunu ve insanın doğayla olan mücadelesini büyük bir gözlem gücüyle aktarmıştır.
Döneminin köy edebiyatı ile karşılaştırıldığında, bu romanın daha iyimser ve devletçi bir tonu olduğunu anlıyorsunuz. Toprak Uyanırsa, 1960’lar Türkiye’sinde hararetle yürütülen köy-kalkınma tartışmalarının edebiyattaki en güzel yansımalarından biri sanırım. Tamamen saf bir gerçekçilikle yazılmamış, adeta iyimser kanadın öncüsü olan idealist bir dünya olarak tasarlanmış gibidir. Sonuç olarak, okuması son derece keyifli, akıcı ve motive edicidir. Özellikle öğretmenler, eğitimciler, köy ve kalkınma meselelerine ilgi duyanlar ile Aydemir hayranları için mutlaka okunması gereken bir eserdir. Eğer yazarın Suyu Arayan Adam kitabını okumuşsanız, bu iki eser arasındaki ideolojik ve tematik bağlantıyı çok daha güçlü yakalarsınız.
·
52 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.