Bazı kitaplar vardır; okursunuz, beğenirsiniz ve rafa kaldırırsınız. Bazıları ise bittikten sonra uzun süre zihninizde yaşamaya devam eder. Benim için Spinoza Problemi tam olarak böyle bir kitap oldu. Hatta rahatlıkla söyleyebilirim ki okuduğum en iyi kitaplardan biri. Bu yüzden kitaba puanım hiç düşünmeden 10/10.
Irvin D. Yalom’u daha önce Nietzsche Ağladığında ile tanımış ve hayran kalmıştım. O kitapta nasıl ki tarihsel kişiliklerin düşünceleri başarılı bir kurgu içerisinde okuyucuya aktarılıyorsa, Spinoza Problemi de aynı başarının hatta bana göre en güçlü örneklerinden biri olmuş. Nietzsche Ağladığında benim en sevdiğim kitaplardan biridir ve bu eser de rahatlıkla onun seviyesine çıkmayı başardı.
Kitabın en etkileyici yanı, Spinoza’nın felsefesini okuyucuya doğrudan bir felsefe kitabı gibi anlatmak yerine güçlü bir roman kurgusunun içerisine yerleştirmesi. Bir tarafta 1600’lü yıllarda yaşayan Baruch Spinoza’nın hayatı, aforoz edilmesi, Tanrı anlayışı ve düşünce özgürlüğü uğruna ödediği bedeller; diğer tarafta ise 1900’lü yıllarda Hitler’e hayranlık duyan ve Nazi ideolojisinin önemli isimlerinden biri olan Alfred Rosenberg’in hikâyesi bulunuyor.
Yalom’un kurduğu yapı gerçekten hayranlık uyandırıcı. Bir bölümde Spinoza’yı okurken bir sonraki bölümde Alfred’e geçiyoruz. Sonra tekrar Spinoza, sonra yeniden Alfred… İlk bakışta birbirinden tamamen kopuk görünen iki hayat, iki farklı ideoloji ve iki farklı çağ ilerledikçe aynı sorular etrafında birleşmeye başlıyor. Bu anlatım tekniği kitabı inanılmaz akıcı hâle getiriyor. Sürekli olarak “Bir sonraki bölümde diğer karaktere ne olacak?” merakıyla sayfaları çevirmeye devam ediyorsunuz.
Üstelik burada anlatılanlar tamamen hayal ürünü değil. Spinoza da Alfred Rosenberg de tarihsel gerçek kişiler. Yalom, tarihî kaynaklardan yararlanarak bu iki karakterin yaşamlarını kurgu ile harmanlıyor ve ortaya hem öğretici hem de sürükleyici bir roman çıkarıyor. Bu yönüyle eser yalnızca bir roman değil; aynı zamanda felsefe, psikoloji, sosyoloji, dinler tarihi ve İkinci Dünya Savaşı dönemi üzerine düşündüren çok katmanlı bir çalışma.
Kitap boyunca Yahudiliğin tarihsel serüvenine, Yahudilerin maruz kaldıkları ayrımcılıklara, Spinoza’nın Yahudi cemaatinden dışlanmasına ve bunun sebeplerine tanıklık ediyoruz. Aynı zamanda Nazi ideolojisinin Yahudilere bakışını da Alfred’in gözünden görüyoruz. Yalom herhangi bir tarafı doğrudan savunmak yerine okuyucuyu düşünmeye davet ediyor. Belki de kitabın en güçlü tarafı burada yatıyor.
Spinoza’nın Tanrı anlayışı ve insan özgürlüğüne dair fikirleri, normalde ağır gelebilecek felsefi konular olmasına rağmen son derece anlaşılır bir şekilde aktarılmış. Felsefeyle çok ilgilenmeyen bir okur bile kendisini bu düşüncelerin içinde bulabiliyor. Yalom’un en büyük başarısı da bu sanırım; öğretmeye çalışırken asla ders verir gibi davranmıyor.
Eser yayımlandığında birçok eleştirmen tarafından Yalom’un en önemli romanlarından biri olarak gösterildi. Pozitif psikolojinin öncü isimlerinden Martin Seligman kitabı “bir başyapıt” olarak nitelendirirken, ünlü oyuncu Anthony Hopkins ise yıllardır okuduğu en etkileyici romanlardan biri olduğunu söylemiş. Bu övgüleri okuduktan sonra kitabı bitirdiğimde neden bu kadar beğenildiğini çok daha iyi anladım.
Spinoza Problemi, felsefeyi romanla, tarihi psikolojiyle, gerçekliği kurgu ile buluşturan çok özel bir eser. Eğer Nietzsche Ağladığında’yı sevdiyseniz bu kitabı da büyük ihtimalle seveceksiniz. Eğer felsefeden çekiniyorsanız korkmayın; çünkü bu kitap size felsefeyi bir ders kitabı gibi değil, merak duygusunu sürekli canlı tutan sürükleyici bir hikâye aracılığıyla anlatıyor.
Bazen bir roman yalnızca bir hikâye anlatmaz; düşünme biçiminizi de değiştirir. Spinoza Problemi benim için tam olarak böyle bir kitap oldu.
·
57 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.