İlk bakışta kısa öykülerden oluşan sade bir eser gibi duruyor ama sayfalar ilerledikçe insanın yüzüne çok daha sert bir gerçek çarpıyor. Burada anlatılan şey sadece geçmişte kalmış bir toplum düzeni değil; korkunun, çıkarın, suskunluğun ve alışmanın insanları nasıl değiştirdiği. Metinler basit görünse de altlarında keskin bir sorgulama var. Özellikle güçlülerin kurduğu düzenin aslında ne kadar kırılgan olduğunu göstermesi beni en çok etkileyen taraf oldu.
Ben bu eseri okurken kendimi sürekli rahat bir okuyucu gibi değil, sorguya çekilen biri gibi hissettim. Çünkü anlatılan mesele sadece tepede duranlar, emir verenler, halktan kopanlar değil. Asıl mesele, onların orada kalmasına sessizce izin veren kalabalıklar. Yani kötülük burada tek bir kişinin omzuna yüklenmiyor. Herkesin küçük küçük pay aldığı, kimsenin tamamen masum kalamadığı bir düzen gösteriliyor.
Bence en çarpıcı tarafı da bu: İnsan kendini hep iyi tarafta görmek ister. Haksızlığa uğrayanın yanında durduğunu, ezileni anladığını, adaletsizliğe karşı olduğunu düşünür. Ama bu satırları okurken insan ister istemez kendine dönüyor. “Ben gerçekten karşı çıkar mıydım, yoksa susup geçer miydim?” diye soruyor. Bu soru rahatsız edici ama tam da bu yüzden değerli.
Eserdeki camdan köşk fikri bence müthiş bir metafor. Dışarıdan bakınca parlak, yüksek, ulaşılmaz ve güçlü görünüyor. Ama aslında bir taşla çatlayabilecek kadar hassas. Bu bana şunu düşündürdü: Bazen en sağlam görünen sistemler, gerçekten sağlam oldukları için değil, insanlar korktuğu için ayakta kalır. Herkes susarsa cam saray taş gibi görünür. Ama biri gerçeği fark edip ilk taşı attığında, o görkemli görüntünün ne kadar kırılgan olduğu ortaya çıkar.
Burada güç meselesi sadece siyasi ya da toplumsal bir konu gibi anlatılmıyor; insan psikolojisinin içine kadar giriyor. Çünkü baskı dediğimiz şey sadece dışarıdan gelen bir zorbalık değil. Bir süre sonra insanın içine yerleşen bir refleks. İnsan susmaya alışıyor, boyun eğmeye alışıyor, yanlış olanı normal sanmaya alışıyor. En tehlikeli yer de burası bence. Çünkü zincir görünmez hale geldiğinde, insan onu taşımayı kader zannediyor.
Dilin sade olması da ayrı bir güç katıyor. Büyük laflar, süslü cümleler, gösterişli anlatımlar yok. Ama tam tersine, bu yalınlık metnin etkisini artırıyor. Çünkü anlatılan şey zaten yeterince ağır. Gereksiz dramatiklik yapılmadığı için okur duygusal olarak yönlendirilmiş hissetmiyor; kendi öfkesini, kendi rahatsızlığını kendi içinde buluyor.
Benim için bu eser sadece bir toplum eleştirisi değil, aynı zamanda bir vicdan testi gibi. Çünkü okurken sadece dışarıdaki düzeni değil, kendi içimdeki küçük kaçışları da düşündüm. Haksızlık gördüğümde sustuğum anları, kalabalığa uyduğum zamanları, “bana dokunmuyor” diye uzak durduğum meseleleri hatırladım. Bazen insanın içinde de camdan bir köşk oluyor: Kırılmasın diye gerçekleri susturduğu, rahatını bozmasın diye bazı şeyleri görmezden geldiği bir yer.
Bu yüzden okuduktan sonra bende kalan duygu sadece beğeni olmadı. Daha çok rahatsız eden ama iyi gelen bir farkındalık oldu. Bazı metinler insana yeni bir şey öğretmez; zaten bildiği ama bakmak istemediği şeyi gösterir. Buradaki asıl etki de bence bu. Parlak görünen her düzenin ardında korku, çıkar ve suskunluk varsa, o düzen aslında çoktan çatlamaya başlamıştır. Mesele sadece ilk sesi kimin çıkaracağıdır.
·
27 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.