Dilharap, varlıklı sayılabilecek bir ailenin kızı olan Mazlume’nin hikâyesini anlatıyor.
Mazlume kitap okuyan, entelektüel, enstrüman çalan, güzel bir genç kadın. Pek çok görücüsü geliyor ama ne o evlenmek istiyor ne de ailesi gelen talipleri yeterli buluyor.
Öte yandan Razi Bey, bir devlet memuru ancak alkole, kumara ve kadınlara düşkünlüğüyle tanınan biri. Ailesiyle birlikte yaşıyor fakat ne maddi ne de manevi anlamda ailesine bir katkısı var. Üstelik gönlünü Güzide isimli bir kıza kaptırmış ve onunla evlenmek istiyor. Ancak kızın babası Razi Bey’i araştırınca bu evliliğe izin vermiyor.
Bu reddedilişin ardından Razi Bey, sanki çözüm buymuş gibi ailesine kendisini hemen evlendirecek bir kız bulmalarını söylüyor. Karşılarına Mazlume çıkıyor. Mazlume’nin ağabeyi ise Razi Bey’i bir şekilde çok beğeniyor; onun kötü alışkanlıklarını gençlik hevesi olarak görüyor ve evlenince düzeleceğine inanıyor. Dahası, bu alışkanlıkları Mazlume’den ve ailesinden gizliyor. Böylece Mazlume ile Razi Bey evleniyor.
Romanın asıl meselesi de bu noktadan sonra başlıyor. Razi Bey, evlilik boyunca Mazlume’yi iki kez baba evine gönderiyor. Olayların merkezinde yine Güzide var. Bugün bile oldukça sert görünen bu davranış, 1890’ların şartlarında çok daha ağır bir anlam taşıyor. Çünkü o dönemde bir kadının boşanma hakkı neredeyse yok denecek kadar sınırlı. Erkek, kadını adeta bahçedeki bir evcil hayvanı gönderir gibi baba evine yollayabiliyor. İki ayrılığın ardından da barışıyorlar, fakat son ayrılık kalıcı oluyor. Razi bey neden bir küsüp bir barışıyor? Mevzu hep Güzide…
Hikâye, Razi Bey’in sonunda Güzide ile birleşmesiyle son buluyor. Ancak birkaç cümleyle onların ilişkisinin de aslında pek parlak bir noktaya varmadığını öğreniyoruz.
Kitap genel olarak bundan ibaret. Yazım dili günümüz okuruna çok akıcı gelmeyebilir; sonuçta döneminin izlerini taşıyan bir eser. Ancak bazı betimlemeleri ve özellikle bazı vurguları oldukça güçlü buldum. Özellikle romanın insana ve kitapların insan üzerindeki etkisine dair söylediği birkaç şey beni çok etkiledi. Hatta kitaptan en çok aklımda kalan kısım da burası oldu. Bunun dışında, dönemi düşünürsek kadın hakları sinyallerinin alındığı ilk kitap diyebiliriz.
Dil Harap benim için olay örgüsünden çok, dönemin evlilik anlayışını ve bir kadının çaresizliğini göstermesi açısından değerli bir okuma deneyimiydi. Ben beğendim. Zaten bu kitap 100 yıl içinde Osmanlıda basılmış gazetelerin taranmasıyla; daha önce adı hiç duyulmamış eserlerin gün yüzüne çıkarıldığı seriye ait tefrikalardan. Ben bunu çok kıymetli buluyorum.
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.