Yazar:
Fatma Fahrünnisa
Çevirmen:
Kevser Bayraktar
Yorumlar ve İncelemeler
Dilharap, varlıklı sayılabilecek bir ailenin kızı olan Mazlume’nin hikâyesini anlatıyor.
Mazlume kitap okuyan, entelektüel, enstrüman çalan, güzel bir genç kadın. Pek çok görücüsü geliyor ama ne o evlenmek istiyor ne de ailesi gelen talipleri yeterli buluyor.
Öte yandan Razi Bey, bir devlet memuru ancak alkole, kumara ve kadınlara düşkünlüğüyle tanınan biri. Ailesiyle birlikte yaşıyor fakat ne maddi ne de manevi anlamda ailesine bir katkısı var. Üstelik gönlünü Güzide isimli bir kıza kaptırmış ve onunla evlenmek istiyor. Ancak kızın babası Razi Bey’i araştırınca bu evliliğe izin vermiyor.
Bu reddedilişin ardından Razi Bey, sanki çözüm buymuş gibi ailesine kendisini hemen evlendirecek bir kız bulmalarını söylüyor. Karşılarına Mazlume çıkıyor. Mazlume’nin ağabeyi ise Razi Bey’i bir şekilde çok beğeniyor; onun kötü alışkanlıklarını gençlik hevesi olarak görüyor ve evlenince düzeleceğine inanıyor. Dahası, bu alışkanlıkları Mazlume’den ve ailesinden gizliyor. Böylece Mazlume ile Razi Bey evleniyor.
Romanın asıl meselesi de bu noktadan sonra başlıyor. Razi Bey, evlilik boyunca Mazlume’yi iki kez baba evine gönderiyor. Olayların merkezinde yine Güzide var. Bugün bile oldukça sert görünen bu davranış, 1890’ların şartlarında çok daha ağır bir anlam taşıyor. Çünkü o dönemde bir kadının boşanma hakkı neredeyse yok denecek kadar sınırlı. Erkek, kadını adeta bahçedeki bir evcil hayvanı gönderir gibi baba evine yollayabiliyor. İki ayrılığın ardından da barışıyorlar, fakat son ayrılık kalıcı oluyor. Razi bey neden bir küsüp bir barışıyor? Mevzu hep Güzide…
Hikâye, Razi Bey’in sonunda Güzide ile birleşmesiyle son buluyor. Ancak birkaç cümleyle onların ilişkisinin de aslında pek parlak bir noktaya varmadığını öğreniyoruz.
Kitap genel olarak bundan ibaret. Yazım dili günümüz
Bir Osmanlı kadınının yazdığı ilk bilinç akışı örneği: Yerli WoolfEdebiyat
Dilharap yahut 1890’lar İstanbul’unda seçkin bir ailenin kültürlü ve güzel kızı Mazlume, toplumsal açıdan daha düşük bir aileye görücü usulüyle gelin giderse neler olur?
Romanının kahramanı gibi kendisi de üst düzey bir aileye doğan, Ahmet Vefik Paşa’nın torunu Fatma Fahrünnisa Hanım, 1896 güzünden 1897 ilkbaharına kadar Hanımlara Mahsus Gazete’de tefrika edilen romanında, kendini istemediği ve neden olmadığı bir zoraki evlilik içinde bulan Mazlume’nin bir yandan bir kadın olarak itibarını korurken bir yandan da bu gönül yıkıcı evlilikten kurtulma mücadelesini anlatıyor.
Her şey geride kaldıktan sonra, Mazlume anlatıcıdan kendi hikayesini bir roman haline getirmesini ve böylece bir tür zor evliliklerde sağ kalma rehberi oluşturmayı hedefliyor. (Arka kapaktan)
Öncelikle @kocuniversitesiyayinlari 'na 19yy sonu Osmanlı dönem edebiyatının süreli gazetelerde tefrika edilerek Osmanlıca yayımlanmış eserleri Türkçe'mize kazandırıp, yeni yazarlar tanıttığı için teşekkür etmek gerekir. Yazar; kadınlara yönelik bir neşriyatta 1896-97 yıllarında bastırmış bu, bilinç akışına varan, iç monologların da bulunduğu romanı. Edebiyatımızda ilk kez #arabasevdası 'nda kullanılan bu tekniğin yanında yine ilk kez seyahatname de yazan bir kadındır Fatma hanım.
Esere gelince; toplumdaki sınıfları farklı iki gencin, ( paşa torunu Mazlume ile memur çocuğu ve başkasını seven Razi) zoraki evlilikleridir konu. Temel sorgular; sınıf çatışmaları ile evlilik kurumudur. Yüksek tabakadan gelmiş Mazlume'nin kendisini sevmeyen kocası ve görgüsüz ailesi yanında çektikleridir. Çoğu kez, dönemin Yesilçam filmlerini izler gibiydim, çile çeken kız ile, Osmanlıca kelimeler gölgesinde ve fazlasıyla dişil (hem karakter hem yazarı kadın olunca!) bu metni.
Hem sadeleştirilmiş hem de Latin harflerine
Eski Türk edebiyatında kadin yazarların varlığını ve kadin hikayelerini keşfetmek için Latin harfleri ile yeniden düzenlenen Türk edebiyati serilerini okumayı seviyorum. Edebiyat dunyasinda meğer ne kadar bilmediğimiz kadin yazarımız varmış. Kendi edebiyatını okumadan başka ülke edebiyatlarini anlamak bence zor. Kadının evlilikteki rolü, yaşadıkları maalesef değişmemiş. Ama dönemine göre kahramanımız bayağı güçlü bir kadın. Kadin her şartta güçlü kalmayı isterse başarabilir.
Ocak ve Şubat aylarında okuyup da kendime notlar düşemediğim kitapları bu haftasonu kısa paragraflarla paylaşacağım. ︎
Bunlardan ilki Koç Yayınları'nın Tefrika Dizisi'ne ait. CKM Okuma Atölyesi'nin listesinde yer alan bu kitabı 19 Ocak'ta okuyup bitirmiştim. ︎
Dilharap romanı (26 Kasım 1896) ile
(3 Haziran 1897) tarihleri arasında "Hanımlara Mahsus Gazete"de tefrika edilmiş. Yazıldığı dönem itibarıyla 19.yy da İstanbul'da kadının yeri, duruşu, maneviyatı ile ilgili bilgiler içerse de, ben romanı okurken konusundan çok bu noktalara odaklandım. ︎
Dilharap, zengin bir ailenin kızı Mazlume'nin, kendi sosyal durumlarından daha aşağıda olan bir aileye görücü usulü ile gelin gitmesinin ve bunun sonucunda da yaşadığı kötü evliliğin hikayesi. ︎
Bir yerde okuduğuma göre yazar Fatma Hayrunnisa hanım, kendi hikayesinin yazılmasını isteyen bir hanımın ricası üzerine bu eseri kaleme almış ve bu tefrika dizisi o dönem zor ve kötü evlilik geçiren kadınlar için bir nevi rehber niteliğinde görülmüş. ︎
Kitabın arka kapağını okuduğumuzda; "Dilharap, Türkçe edebiyatta iç monolog tekniğini kullanan ilk metinlerden biri" denir.
︎ Nedir iç monolog diye baktığımızda da şu tanımı görürüz: İç monolog okuyucuyu, kahramanın iç dünyasıyla karşı
karşıya getiren bir yöntemdir. ︎
Fazla teknik beni de aşar ama bilgi olsun diye buraya aldım.Sonuç olarak, ben bu kitabı okurken daha önce de dediğim gibi konusuyla değil o zamanın koşullarıyla, kadın- erkek ilişkileriyle ilgilendim. Kendi kültürümüzü değerlendirmek ve neyin nereden geldiğini, adet ve alışkanlıklarımızın kaynağının neler olduğunu görmek açısından biraz da bu kitaplara yönelmek gerekir diye düşünüyorum.
︎
Kitap sevgili Özlem'in 
Özlem Akbaş kitaplığındandı, teşekkür ediyorum
.
.
.
#okudumbitti #dilharap
Özlem Akbaş kitaplığındandı, teşekkür ediyorum
.
.
.
#okudumbitti #dilharap
Fatma Fahrünnisa’nın Dilharap romanı, 1896-1897 yılları arasında Hanımlara Mahsus Gazete’de tefrika edilmiş.Kasım 2017’de Koç Üniversitesi Yayınları tarafından yayımlanana kadar da kitaplaştırılmamış.Dilharap’tan önce yine Hanımlara Mahsus Gazete’de tefrika edilen “Hüdâvendigâr Vilayetinde Kısmen Bir Cevelan”adlı Bursa seyahati, bir Osmanlı kadını tarafından yazılan ilk seyahatname niteliği taşıyormuş.
Romanın başındaki “Mukaddime” bölümü ilginçti.Yazarın evinde okur yazar kadınlar bir araya gelir.Roman türü üzerine tartışırlar.Servet-i Fünun’da tefrika edilen çok farklı, yerli romanı kökten değiştiren bir romandan bahsederler.Bu romanın Dilharap’tan kısa süre önce tefrika edilen Halit Ziya Uşaklıgil’in Mai ve Siyah romanı olduğu düşünülmektedir.
Bu ayki okuma listemde Mai ve Siyah olması güzel bir tesadüf.
Dilharap’ın orijinalliği, konusundan çok anlatım teknikleri ile ilgili.Modern romanın sık kullandığı anlatı tekniklerinden, iç monologa da yer verilmiş.Hatta Türk edebiyatındaki iç monolog tekniğini kullanan ilk metinlerden biri olma özelliği taşıyor Fatma Fahrünnisa’nın Dilharap’ı.
Dönemin sosyokültürel yapısına dair birtakım görüşlerle beraber edebiyat dünyasına dair de bilgiler barındıran bir ilk dönem romanı. Fırından daha yeni çıkmış Mai ve Siyah romanı üzerinde bazı değerlendirmelerde bulunur kahraman.
Bunun yanında dönemin roman görüşü (romantik, realist eser ve okurlara dair) de karşımıza çıkıyor.
Eser ilk monolog kullanılan eserlerden olması yönüyle de değerli.
Edebiyatımızda iç monolog tekniğini ilk defa kullanan Dilharap ,tefrika edilmiş bir eserdir.Dilharap, yazarın başka bir çalışması olan ve Osmanlı kadını tarafından yazılan ilk seyahatname özelliğini taşıyan Hüdâvendigâr Vilayetinde Kısmen Bir Cevelan kitabı gibi Hanımlara Mahsus Gazete'de tefrika edilmiştir.
Okuduğum yayınevinin çalışmasında hem Latin harflerine aktarılmış orijinal metin hem de sadeleştirilmiş metin var.
Romanın konusu zoraki yapılan evliliklerdir. Bu kitap o dönemde bu tarz evlilikler yapan ,evlilikleri yolunda gitmeyen ,kötü bir evlilik modelini yaşayan kadınlar arasında bir kılavuz olmuş.
Dönemin edebiyatına ve içeriğine, bu romanın oluşumuna ait titizlikle hazırlanmış bir yazı da var.
Romanın girişinde, roman okumanın zararlarından bahsedilmesi oldukça ilginç yanlardan biriydi.
Reklam
