Popüler Kültürün Şişirdiği Bir Balon; Damızlık Kızın Öyküsü…
Margaret Atwood'un yere göğe sığdırılamayan başyapıtı(!) Damızlık Kızın Öyküsü, totaliter rejim, toplumsal cinsiyet rolleri ve dinin manipülasyonu gibi konuları odağına alıyor. Yazar, romanda kurguladığı hiçbir dehşet verici uygulamayı sıfırdan uydurmadığını; hepsinin 17. yüzyıl Püriten Amerika'sı veya yakın tarihteki diktatörlükler gibi insanlık geçmişinde zaten yaşandığını belirtiyor.
Kitapta Gilead rejiminin sınıf sistemi, kadınların renk kodlarıyla kategorize edilerek nesneleştirilmesi hatta ana karakterin isminin bile elinden alınarak bir erkeğin mülkü (Of-Fred / Fred-inki) haline getirilmesi gibi düşünceleriyle kitabı çarpıcı kılıyor diyebilirim.
Gelelim kitabın neden şişirildiğini düşünme sebeplerime… Fikirlerin çarpıcı olması, kitabın edebi açıdan kusursuz olduğu anlamına gelmiyor. İşte tam olarak bu noktada, eserin parlatıldığı kadar güçlü olmadığını gösteren ciddi eksiklikler barındırdığını düşünüyorum.
**
Fredinki (Offred) kesinlikle klasik bir distopya kahramanı değil. Bir distopyadan sisteme aktif olarak başkaldıran, güçlü veya karizmatik bir figür beklediğimizde bu kitap büyük bir hayal kırıklığı yaratıyor. Karakterin sadece pasif bir gözlemci gibi olayları yalnızca anlatıyor olmasının sürükleyiciliği ciddi anlamda engellediğini düşünüyorum.
Bana göre edebi bir eserde sarsıcı bir fikir bulmak, işin çok küçük bir dilimini kaplıyor. Kalan büyük bir yüzdelik ise o fikri güçlü karakterlerle, sürükleyici bir olay örgüsüyle ve tatmin edici bir sonla işlemeye kalıyor. Damızlık Kızın Öyküsü iyi bir fikre sahip olmasına rağmen, olay örgüsü ve aksiyon barındırmadığı için bir romandan ziyade uzun bir "durum tasviri" gibi kalıyor. Bu sebeple "Ee, şimdi ne olacak?" beklentisi kitap boyunca cevapsız kalıyor.
**
Ben bir distopya okurken sistemin kökenlerini, küresel dünyayı ve o sarsıcı kırılma anını mantıklı bir zeminde görmek isterim. Burası gerçekten önemli! Bu kitap ise o büyük resmi tamamen flu bırakıyor. Atwood; nükleer sızıntılar, düşen doğum oranları veya radikal bir grubun darbesi gibi rejim kökenlerini sadece birkaç üstünkörü cümleyle geçiştiriyor. Tüm dünyanın bu saçmalığa nasıl bu kadar kolay teslim olduğunu mantıklı bir siyasi veya sosyolojik temele oturtmuyor… Bu da hikâyenin arka planını bomboş hissettiriyor.
Kitabın en sonundaki akademik sempozyum bölümü de gizem veya entelektüel derinlik katmak için konulmuş olsa da aslında tam bir fiyasko. Bize Offred'in kaçıp kaçamadığını anlatmak yerine, gelecekteki erkek tarihçilerin onun bıraktığı ses kayıtları üzerinden yaptığı yersiz şakaları okutuyor. Yani hikâye hiçbir şekilde tatmin edici bir finale bağlanmıyor… Burada yazar, kitabın sonunu bizim hayal gücümüze teslim ediyor fikrini asla çıkaramayız.
**
Popüler kültür, bazen teması sarsıcı olan işleri edebi kalitesine bakmaksızın göklere çıkarabiliyor. Şöyle düşünelim bu hikâyeyi Orwell veya Huxley yazmış olsaydı, bugün gerçekten bir başyapıttan bahsediyor olurduk.
Mesela George Orwell yazsaydı, bize sadece yatak odasında bekleyen bir kadını anlatmazdı. Gilead rejiminin tüm detaylarını verirdi. Propagandanın nasıl üretildiğini iliklerimize kadar hissederdik. Orwell, o radikal grubun iktidarı nasıl ele geçirdiğini ve halkı hangi yalanlarla uyuttuğunu kusursuz bir siyasi analizle önümüze koyardı.
Aldous Huxley yazsaydı, düşen doğum oranlarını ve kısırlık krizini edebi bir dedikodu gibi geçiştirmezdi. Laboratuvarları, kadınların damızlık haline getirilme sürecini sosyo-biyolojik bir zeminle inşa ederdi. Offred gibi sönük bir karakter yerine derin felsefi tartışmalara giren, sistemi entelektüel düzeyde sorgulayan karakterler okurduk.
Sonuç olarak Atwood sadece sarsıcı bir fikir bulmuş ve hikâyeyi sağlam bir zemine oturtmaktan kaçmış...
Diyeceğim şu ki… Damızlık Kızın Öyküsü, popülaritesini edebi dehasından değil, sadece dokunduğu hassas temadan alan abartılmış bir eser.
·
40 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.