Kanunlar ve İlahi Adalet Çatışması
Romanın temel direği, beşeri kanunlar ile ilahi/vicdani adalet arasındaki amansız çatışmadır.
Jean Valjean, sadece bir ekmek çaldığı için kürek mahkumu yapılan, sistemin canavarlaştırmaya çalıştığı bir kurbandır. Ancak piskoposun merhametiyle ruhsal bir aydınlanma yaşar ve "iyiliğin" simgesi haline gelir.
Müfettiş Javert ise körü körüne yasalara bağlılığı, mutlak ve esnemez otoriteyi temsil eder. Onun gözünde bir suçlu her zaman suçludur. Hugo, Javert karakteri üzerinden vicdandan ve insanlıktan yoksun bir hukuk sisteminin nasıl bir zulüm mekanizmasına dönüşebileceğini gösterir.
Toplumsal Çürüme ve Sefalet
Hugo, kitabın ön sözünde romanı yazma amacını açıkça belirtir: Erkeklerin yoksulluk yüzünden alçalması, kadınların açlık yüzünden düşmesi ve çocukların cehalet yüzünden körelmesi.
Fantine karakteri, toplumun iki yüzlülüğü ve acımasızlığı yüzünden en dibe itilen fedakar anneliği; Cosette ise yetim ve korumasız çocukların uğradığı istismarı simgeler.
Thénardier ailesi ise sefaletin insanı nasıl ahlaken çürütebileceğinin ve vahşileştirebileceğinin canlı birer kanıtıdır.
Devrim, Barikatlar ve Özgürlük Arayışı
Roman, 1832 yılındaki Paris Haziran Ayaklanması'nı merkezine alır. Hugo, genç cumhuriyetçilerin (Marius, Enjolras ve arkadaşları) barikatlardaki mücadelesini anlatırken, halkın özgürlük ve eşitlik arzusunu destansı bir dille yüceltir. Sokak çocuğu Gavroche’un barikatta şarkı söyleyerek kurşunlara meydan okuduğu sahne, dünya edebiyatının en güçlü direniş sembollerinden biridir.