Aleksandr Puşkin’in dünya edebiyatına kazandırdığı en özel formlardan biri olan Yevgeni Onegin, sadece bir roman değil; şiirle örülmüş, döneminin ruhunu taşıyan ve insan psikolojisinin en yalın gerçeklerini yüzümüze vuran manzum bir başyapıt
Rus eleştirmen Belinski’nin bu eser için yaptığı "Rus hayatının ansiklopedisi" tanımı, kitabın kapağını açtığımız andan itibaren kendisini hissettiriyor. Puşkin; 19. yüzyıl Rusyasının balolarını, sokaklarını, entelektüel buhranlarını ve taşra yaşamını muazzam bir zarafetle aktarıyor.
Eserin en büyüleyici yanı, edebiyat tarihine "Gereksiz Adam" prototipini kalıcı olarak miras bırakmış olması. Romanın başkişisi Yevgeni Onegin; zeki, eğitimli, varlıklı fakat içindeki kronik can sıkıntısıyla kavrulan modern bir anti-kahramandır. Hayatın sunduğu her şeyi hızla tüketmiş, hiçbir şeye kök salamayan ve duygusal olarak uyuşmuş bu karakter, aslında günümüz insanının da aynasıdır. Onegin’in zıttı olarak kurgulanan romantik şair Lenski ise dünyanın katı gerçekleriyle yüzleşemeyecek kadar naiftir ve bu iki dostun trajik düellosu, realizmin romantizme karşı kazandığı soğuk zaferi simgeler.
Kitabın asıl ahlaki ve duygusal pusulası ise şüphesiz Tatyana Larina’dır. Puşkin’in "ideal Rus kadını" olarak betimlediği Tatyana; taşranın saflığında, kitapların dünyasında büyümüş derin bir karakterdir. Roman, muazzam bir asimetrik kurgu ve zamanlama trajedisi üzerinde yükseliyor. Gururun ve geç kalınmışlığın insan hayatını nasıl bir enkaza çevirebileceğini muazzam bir kurgu ile gösteriyor.
Romanın teknik yapısı da içeriği kadar hayranlık uyandırıcıdır. Puşkin, eseri kendine has 14’lük bir kafiye düzeni olan "Onegin Kıtası" ile kaleme almıştır. Bu noktada, eserin Türkçe kucaklanışındaki çeviri serüvenine ayrı bir parantez açmak gerekir. Ben bu başyapıtı Can Yayınları, Hazal Yalın’ın özenli çevirisinden okudum. Yalın’ın metne yaklaşımı, hikayenin akıcılığını ve Puşkin’in dilindeki o nüktedan tonu yakalamak açısından oldukça başarılı. Öte yandan, edebiyat çevrelerinde ve yapılan diğer incelemelerde, Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan Azer Yaran çevirisinin ağırlığı sıkça vurgulanıyor. Yaran’ın, Puşkin’in o zorlu manzum (şiirsel) kafiye yapısını Türkçede yeniden inşa etmedeki ustalığı, eseri bir de onun gözünden okuma merakı uyandırdı.
Romanın teknik yapısı kadar anlatım tekniği de Rus edebiyatının geleceğini şekillendirmiştir. Puşkin, romanda sadece görünmez bir yaratıcı değil; sık sık araya girip okuyucuyla dertleşen, karakterleri hakkında dedikodu yapan, kendi gençlik anılarını anlatan samimi bir anlatıcı olarak karşımıza çıkar. Bu yenilikçi teknik, kendisinden sonra gelen Rus dehaları üzerinde derin bir iz bırakmıştır. Nitekim Gogol’ün Ölü Canlar’da hikayeyi bölüp okuyucuya felsefi nutuklar çekmesi ve Rusya üzerine dertleşmesi ya da Dostoyevski’nin Stepançikovo Köyü’nde anlatıcıyı neredeyse olayların içine bir gözlemci gibi yerleştirip okurla sırdaş kılması, tamamen Puşkin’in bu eseriyle açtığı yoldan yürümelerinin bir sonucudur. Rus gerçekçiliğinin babası sayılan Puşkin, bu samimi diliyle ardıllarına adeta bir anlatım kılavuzu miras bırakmıştır.
Sonuç olarak Yevgeni Onegin, sadece Rus edebiyatının köklerini anlamak için değil, insanın kendi içsel trajedileriyle yüzleşmesi için de mutlaka okunması gereken zamansız bir başyapıttır. Eğer hayatınızda "geç kalmışlık" hissini tattıysanız, toplumsal maskelerin ardındaki o büyük yalnızlığı merak ediyorsanız ya da modern dünyanın getirdiği o dipsiz can sıkıntısıyla nasıl baş edeceğinizi arıyorsanız, bu manzum romanda kendinizden çok şey bulacaksınız.
Şiirsel ritmin büyüleyiciliğine kapılmak ve edebiyat tarihini değiştiren o büyük Rus ruhuyla tanışmak için Yevgeni Onegin’e mutlaka kütüphanenizde yer açmalısınız.
Keyifli okumalar.
·
119 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.