Veba: Kötülüğün Karşısında İnsan Kalabilmek
Albert Camus'nün Veba romanı ilk bakışta bir salgın hikâyesi gibi görünür. Oysa romanın asıl konusu hastalık değil, insanın kötülük karşısındaki tutumudur. Camus, Oran kentini veba mikrobu ile kuşatırken aslında insanlık tarihini kuşatan daha büyük bir sorunun peşindedir. İnsan, yenemeyeceğini bildiği bir kötülüğe karşı neden mücadele eder? Romanın gücü de zayıflığı da bu sorunun etrafında şekillenir.
Camus'nün dünyasında kötülük istisnai bir durum değildir. Veba yalnızca bir hastalık değildir. Savaş, baskı, fanatizm, ideolojik körlük ve insanın insana uyguladığı her türlü tahakkümün simgesidir. Romanın sonunda doktor Rieux'nün söylediği gibi, veba mikrobu hiçbir zaman tamamen ölmez. Bu düşünce yalnızca biyolojik bir gerçeği değil, insanlık durumunu anlatır. Kötülük her zaman geri dönebilir.
Bu noktada Camus'nün çağdaşlarından ayrıldığı görülür. O, tarihi nihai bir kurtuluşa doğru ilerleyen bir süreç olarak görmez. Ne dinî kurtuluş vaadine ne de siyasi ütopyalara güvenir. Çünkü ona göre insanlık tarihi, iyiliğin kesin zaferlerinden çok, kötülüğün tekrar tekrar farklı biçimlerde ortaya çıkışlarının tarihidir. Ancak Camus'nün karamsarlığı umutsuzluğa dönüşmez. Veba'nın merkezindeki asıl fikir, kötülüğün varlığı değil, ona rağmen insan kalabilme çabasıdır. Doktor Rieux'nün kahramanlığı burada ortaya çıkar. O ne bir azizdir ne de bir devrimci. Dünyayı kurtaracağını düşünmez. Sadece ölen insanların yanında durur. Camus'nün ahlakı tam da burada şekillenir. İnsanlık, büyük ideallerden önce başkalarının acısını azaltma sorumluluğudur.
Bu yaklaşım günümüzde de son derece değerlidir. Çünkü modern insan çoğu zaman büyük davaların peşinde koşarken somut insanı unutabilmektedir. Adalet adına baskı, özgürlük adına şiddet veya kutsal değerler adına dışlama üretebilmektedir. Camus'nün eleştirisi tam da bu noktaya yönelir. İnsan adına konuştuğunu söyleyen her mutlak düşünce, sonunda insanı ezme riski taşır.
Bununla birlikte Veba kusursuz bir roman değildir. Karakterlerin önemli bir bölümü gerçek insanlardan çok fikirlerin temsilcileri gibi görünür. Rieux ahlaki sorumluluğu, Tarrou vicdanı, Paneloux dini, Cottard ise ahlaki çürümeyi temsil eder. Bu nedenle romanın bazı bölümlerinde edebi canlılık yerini felsefi tartışmaya bırakır. Okur zaman zaman bir roman değil de uzun bir ahlak denemesi okuyormuş hissine kapılabilir.
Bir başka sorun ise Camus'nün kötülüğü çoğunlukla evrensel ve soyut bir düzeyde ele almasıdır. Oysa kötülük her zaman yalnızca metafizik bir sorun değildir; aynı zamanda toplumsal, ekonomik ve siyasal koşulların da ürünüdür. Camus'nün sömürge dönemi Cezayir'inde geçen romanında yerli halkın neredeyse görünmez oluşu bu açıdan dikkat çekicidir. Roman insanlığın ortak kaderini anlatırken, bazı somut tarihsel gerçeklikleri arka planda bırakır.
Yine de Veba'nın kalıcı gücü burada yatar. Camus, insanı kurtaracak nihai bir formül sunmaz. Onun yerine daha mütevazı ama daha insani bir öneri getirir: Kötülüğü tamamen ortadan kaldıramasak bile ona ortak olmamayı seçebiliriz.
Belki de romanın en önemli katkısı budur. Çünkü tarih boyunca insanlara en büyük zararları çoğu zaman kötülüğü savunanlar değil, iyiliğin tek temsilcisi olduklarına inananlar vermiştir. Camus'nün başkaldırısı bu nedenle ölçülüdür. O mutlak hakikatin değil, ortak insanlığın tarafındadır.
Sonuçta Veba, bir salgın romanından çok bir vicdan romanıdır. Bize kötülüğün kaçınılmazlığını değil, ona teslim olmamanın mümkün olduğunu anlatır. İnsanlığın kurtuluşunu vaat etmez, fakat insanın insan olarak kalabilmesinin koşullarını araştırır. Camus'nün bütün felsefesi belki de tek bir cümlede özetlenebilir: Dünya kusurlu olabilir, adalet eksik kalabilir, ölüm kaçınılmaz olabilir fakat yine de başkalarının acısını azaltmak için mücadele etmeye değer.
·
61 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.