VADİDEKİ ZAMBAK
(Roman)
HONORÉ DE BALZAC
1799-1850 yılları arasında yaşamış, realizm (gerçekçilik) akımının en etkili temsilcilerinden biri kabul edilen Fransız yazar Honoré de Balzac’ın başyapıtlarından Vadideki Zambak romanıyla hem yazarı hem de eserini tanıma yolculuğumuza devam ediyoruz.
Vadideki Zambak, gerçekleşmeyen bir aşkın insan hayatını nasıl şekillendirdiğini anlatan etkileyici bir romandır. Aşkın yalnızca kavuşmak olmadığını; bazen vazgeçmek, beklemek ve fedakârlık yapmak anlamına geldiğini son derece zarif bir şekilde ortaya koyar. Bu yönüyle aşkı en hüzünlü ve en ince biçimde anlatan romanlardan biri olarak değerlendirilebilir.
Romanın başkahramanı ve anlatıcısı Félix’tir. Çocukluğunda annesinden sevgi görmemiş, yalnız ve kırılgan bir karakterdir. Annesinin zoruyla katıldığı bir davette evli ve aristokrat bir kadın olan Henriette ile tanışır ve ona derin bir aşkla bağlanır.
Henriette ise Kont de Mortsauf ile mutsuz bir evlilik sürdürmektedir. Ruhsal olarak Félix’e yakınlık duysa da ahlaki değerleri ve toplumsal sorumlulukları nedeniyle duygularını bastırır. Roman boyunca Félix ile Henriette arasında yoğun fakat platonik bir aşk yaşanır.
Eserde tutku ile görev arasındaki çatışma, ideal aşk, fedakârlık, toplumsal baskı ve insan ruhunun karmaşıklığı son derece gerçekçi bir dille işlenmiştir.
Félix’in hayatına daha sonra giren İngiliz kadın Lady Dudley ise Henriette için hem fiziksel aşkın hem de kadınlık kimliğinin farkına varılmasını sağlayan güçlü bir rakip olarak karşımıza çıkar.
Anlatıcı, yaşananları mektup tekniğiyle aktarır. Romanın sonunda ise Félix’in hayatındaki üçüncü bir kadın devreye girer. Bu kadının Félix’e yazdığı mektupta Henriette ve Lady Dudley daha gerçekçi bir bakış açısıyla değerlendirilir. Üstelik bu değerlendirmeler, bir kadın bakışının keskinliğiyle yapılır. Félix ise hiçbir zaman böyle bir bakış açısına sahip olamamış; olaylara daha romantik yaklaşmıştır.
Romanda özellikle ideal ve platonik aşk, görev ve tutku çatışması, yalnızlık, toplum ve ahlak temaları işlenmiştir.
Romanın adı olan Vadideki Zambak, Henriette’i simgeler. Zambak; saflığın, temizliğin ve manevi güzelliğin sembolüdür. Henriette de bir zambak gibi narin, temiz ve ulaşılması zor bir karakter olarak tasvir edilmiştir.
Romandan Seçtiğim Alıntılar
Yüreğinde, kendilerini bağışlatmak için benimkilere muhtaç olan sırların mı var? (1)
Zorbaca yasaklar çocuklarda bir tutkuyu yetişkinlerde olduğundan daha çok perçinler; çocukların yetişkinlere kıyasla, kendilerine karşı konulmaz çekicilikler sunan o yasaklamadan başka bir şey düşünmeme gibi bir üstünlükleri vardır. (5)
Manevi doğa da tıpkı fiziki doğa gibi elektrik yayarak iletişim kurar ve hızlı ısı değişimleri vardır. (27)
Düz bel esnekliği ve yumuşaklığı, yuvarlak bel katılığı ve kıskançlığı temsil eder. (32)
Tanrı kadar acımasız olmayın, dedim gözlerime dolan yaşları kirpiklerimin arasında gizleyerek. (68)
Dünün boyun eğişi daima yarının boyun eğişini hazırlar. (75)
Ama gerçek bir duygu asla paylaşılmaz; bir bütün hâlinde olmalı ya da hiç olmamalıdır. (79)
Köleliğin de gururu vardır; sadece en büyük despotlara hizmet etmek ister. Tüm aşkımı egemenliği altına alarak beni titreten kişinin alçaldığını gördüğümde kendimi aşağılanmış hissediyordum. (87)
Erkekler yaşam meşguliyetlerinde kedere karşı koyacak gücü bulur; işlerin yoğunluğu onları oyalar. Ama biz kadınların ruhunda kedere karşı hiçbir dayanak noktası yoktur. (117)
Asla fazla çaba harcamayın! Aşırı harcanan çaba aldatılmanın önünü açar, hayal kırıklıklarına neden olur; toplumsal statüsü sizden üstün olanlarda sizin gösterdiğiniz yakınlığa benzer bir içtenliği asla bulamayacaksınız. Krallar da tıpkı kadınlar gibi her şeyin kendilerine borçlu olduğunu sanır. (140)
Her kurnazlık, her dalaverecilik açığa çıkar ve kişiye zarar verir; oysa bir insan her koşulda içtenlikle davrandığında tehlikelerle daha az karşılaşır. (144)
Ama tefecinin borç vermesi gibi mi iyilik yapacaksınız? İyiliği sadece iyilik olsun diye yapmayacak mısınız? Asalet bunu gerektiriyor! (144)
Fakat o vakitler, gençliğin ve sevginin büyüleyiciliği altındaydım; her şeyi tozpembe görüyordum. Her şey bana, sanki bir masalın içindeymişim gibi, gerçeküstü geliyordu. (157)
Bana öyle geliyor ki en saf duygular bile zamanla kirleniyor; ama sevginin o ilk anındaki saflık hiçbir zaman tam olarak kaybolmuyor. (161)
İnsanların, kendilerine biçilen rolleri oynamaktan başka çareleri olmadığını anladığımda artık çok geçti. (167)
Kendi iç dünyamın derinliklerinde kaybolduğum o anlarda, dış dünyanın karmaşası bana sadece bir gürültüden ibaret geliyordu. (173)
Gerçekten sevilmek, insanın kendini olduğu gibi kabul ettirebilmesidir; maskelerin arkasına saklanmadan, tüm çıplaklığınla var olabilmektir. (177)
Zaman, en iyi ilaç derler; oysa zaman sadece alıştıran bir uyuşturucudur. Acıyı yok etmez, sadece unutturur. (183)
Belki de hayatımızın en büyük trajedisi, olmak istediğimiz kişi ile olduğumuz kişi arasındaki o uçurumdur. (187)
Anılar, bazen bir yük gibi omuzlarımızda taşırız onları; bazen de tek sığınağımız olurlar. (193)
Geleceğe dair kurulan o büyük hayaller, bir gün gerçeğin soğuk yüzüyle çarpıştığında tuzla buz olur. (197)
Her veda, insanın kendinden bir parça koparıp bırakmasıdır geride; ama o parçalarla beslenerek büyürüz. (203)
Doğa uzun süre yanıltılamaz; en ufak bir olayda çılgınlığa benzeyen bir enerjiyle şaha kalkar. (220)
Tanrı bize mutluluk duygusunu ve keyfini verdiyse, bu dünyada sadece acı çeken masum ruhları kollaması gerekmez mi? Bu böyle olmalı; değilse ya Tanrı yoktur ya da hayatımız acınası bir şakadan başka bir şey değildir. (221-222)
Aşk uçup gittiğinde, âşıkların birbirlerini bir daha görmemelerinin ne denli korkunç bir zorunluluk olduğunu anladım. Her şey olduğu yerde bir hiç olmak! (222-223)
Evet, Tanrı ancak semavi âlemde yaşamak isteyenler için mevcuttur. Bu yüzden ruhumuz her tür dünyevi nesneden kopmalıdır; dostları, çocuklar gibi, kendimiz için değil onlar için sevmeliyiz. (229)
Önceki gece bir kadına direnmezseniz, ertesi sabah ona yalan söylemeniz gerekir; çünkü Erkek Yasası çapkınlık hususunda yalanı bize zorunlu kılar. (242)
Dünyada hiçbir şey değerleri, bir İngiliz kadınının şakası kadar yerle bir edemez. Bunu becermek için şakasına ciddi bir belagat ve İngilizlerin önyargılı yaşamlarının yüce ahmaklıklarının üstünü örten o görkemli inancı katar. (240)
Böylece sizin zambağınızı daha iyi ifade edeceğimi sanıyordum; beni ilk kez beyaz bir elbiseyle görmediniz mi? (232)
Kadın ne kadar çok severse o kadar çok yaralanır. (243)
Ama tıpkı genç erkekler gibi, özü itibarıyla müsrif olan ilk tutkular, ormanlarını düzenleyecekleri yerde bütün ağaçlarını kökünden keserler. (249)
Çünkü erkek zaman geçtikçe vermesini değil, sadece almasını bilir. (248)
Ama bedeni iyileştirmek için önce yüreği iyileştirmek gerekir! (261)
Gerçek aşk hiçbir şeyi hesaplamaz! (267)
Yüreğin de vasiyetleri vardır. (277)
Düşünce iradeye bağlı değildir. (286)
Kadınların hayatımızdan, ettikleri birkaç cömert sözle bedelini ödediklerini sandıkları neleri alıp götürdüklerini anladım. (295)
Beni çocuklarımda sevmenizi istiyorum. (288)
Bir kadın ne yaparsa yapsın, sizi tutkusuyla orantılı sevinçlerle mutlu etmeyi umamaz. (297)
Aşk, sevgili kont, ancak güvenle var olur. (297)
·
36 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.