Tılsımlı Deri: Arzunun İntiharı
Balzac'ın Tılsımlı Deri adlı eseri sadece bir dilek dileme hikayesi değil , arzunun doğası, yaşam enerjisinin sınırlılığı ve modern insanın doyumsuzluğu üzerine yazılmış devasa bir felsefi metafordur. Geleneksel dilek masallarının aksine Balzac burada daha karanlık ve gerçekçi bir alışveriş sunar.
Herşeyin başladığı romanın başındaki antikacı dükkanı çok önemlidir. Burası insanlık kalıntılarıyla doludur, eski uygarlıkların artık ölü hale gelmiş ihtişamını taşır. Balzac burada antikacı dükkanı metaforuyla medeniyeti işaret eder. Her medeniyet sonunda harabeye dönüşür. Bu dükkan aslında insan arzularının ve insanlık tarihinin mezarlığıdır. Balzac' a göre eşyalar sadece madde değildir. Sahiplerinin arzularını ve tutkularını emerler. Burada yazar, fetişizmin tarihini maddenin istiflenmesini antikacı dükkanı ekseninde anlatır. Kitabın merkezinde ise Raphael de Valentin'in antikacı dükkanında eline geçen o meşhur tılsımlı deri yer alır. Derinin üzerindeki yazı aslında kitabın tüm felsefesini özetler: Her dileğinle beraber ben de küçüleceğim. Senin hayatın gibi . Balzac burada hayatı bir sermaye olarak görür. Her tutku için harcanan enerji bu sermayeden bir parça koparır. Raphael, bu tılsımlı deriyle her istediğine sahip olabilecek bir güce sahiptir. Ancak sahip olduğu her şey onu ölüme bir adım daha yaklaştırır.Raphael, Balzac'ın en karmaşık karakterlerinden biridir. Romantik bir idealistir, ama aynı zamanda hırslıdır, derin düşünen biridir, ama tutkularına yenilir, sevgiyi ister ama gösterişe kapılır, Bu yüzden sürekli bölünmüş bir ruh hali yaşar. Raphael, sürekli insanlar içindedir ama ruhsal olarak yalnızdır. Çünkü toplum onu statüye göre değerlendirir.Narsistik aşkı Feodora onu tüketir; zenginler onu kullanır. Sonunda insanlardan değil kendi arzularından korkmaya başlar. Aslında Raphael, modern insanın protipi gibidir. Her şeyi deneyimlemek ister ama bunun ağırlığını taşıyamaz. Balzac onu ahlaksız birisi gibi çizmez. Daha çok kendini yönetemeyen biri gibi çizer. Balzac kitapta insan arzularının sınırlarına ve kitaptaki karakter ve dramlar üzerinden insan varoluşuna dair üç kelimeyle bir tanımlama yapar: İstemek: Bizi yakıp kül eden arzu. Yapabilmek: Güç ve iktidar, ama beraberinde gelen yıkım. Bilmek: Balzac'a göre en güvenli liman. Bilgi, yaşam enerjisini tüketmeden dünyayı anlamaya çalışır.
Bunun yanında Balzac , toplumsal eleştirisini 19. yüzyılın Paris'i üzerinden ruhsuz bir modernitenin çerçevesi üzerinden anlatır. Balzac, Raphael'in trajedisini anlatırken arka planda aristokrasinin içini boşaltan tutkusunu, bencilliklerini, kumarbazlıklarını ve sahte dostluklarını da anlatır. .
Balzac bu eseriyle, insanın sınırsız hırsları ile sınırlı biyolojisi arasındaki o devasa uçuruma büyülü bir nesne metaforuyla bir anıt dikmiştir . Tılsımlı Deri, bize modern dünyanın vaat ettiği her şeye sahip olma hayalinin bir illüzyon olduğunu çünkü her sahip olunan şeyin aslında bizden bir parçayı sonsuza dek götürdüğünü anlatır. Balzac bu romanda, insanı sadece toplumsal bir varlık olarak değil, kozmik bir enerjinin parçası olarak görür. Ona göre her büyük tutku, para hırsı, şöhret vs. bir tür intihardır. Tılsımlı Deri, bu felsefi karamsarlığın ve enerji korunumu yasasının edebi bir anıtıdır .Raphael de Valentin, sadece bir roman kahramanı değil; enerjisini hangi kumarda harcayacağına karar veremeyen sonunda doğanın kazandığını gören trajik insanlığın simgesidir.
Ancak Tılsımlı Deri klasik bir başyapıt olması onun hatasız olduğu anlamına gelmiyor. Balzac, 1830'ların başında, o dönem Fransa'sını da sarsan yeni dünyayının kapitalizmini, paranın gücünü, yabancılaşmayı ilk farkeden insanlardan biri olmanın heyacanı ve aceleciğiyle yazıyordu. Kafasındaki o devasa enerji teorisini dünyaya haykırmak isterken, maalesef kadınlarla ilgili kişisel önyargılarını metne akıttı hem de bilimi fantastik bir hileyle köşeye sıkıştırmaya çalıştı. Balzac'ın kadın temsilindeki karakterlerdeki hatalar çok barizdir. Toplumun yarısını oluşturan kadınları sadece iki uçlu itaatkar melek ya da kalpsiz, şeytan gibi karikatürize ifadelere sıkıştırması yazarın realist anlayışa göre insanı tüm karmaşısıyla ele alma ilkesinin ihlalidir. Bilimin kendi sahasında nesnel verileri ile çalışırken onu fantastik bir dekorla vurmaya çalışmak Balzac'ın o zamanki bilimsel gelişmelere olan tavrını gösterir. Bilimin her şeyi mekanikleştirmesinden, insan ruhu ve trajedisini göz ardı etmesinden korktuğu için bilime karşı böyle saldırgan bir cephe açmıştır.
Kitabın kurgusu bana göre bu göz ardı edilmeyecek iki önemli noktadan kusurlu olsa da özgün bir içeriği ve insan arzularını zengin metaforik kavramlar çerçevesinde irdelemesi açısından okunmaya değer.
Buraya kitabın ruhuna uygun ve modern insanın arzularının nasıl bir illüzyon ve ironi oluşturduğuna dair Roger Waters'ın It's a Miracle şarkısını bırakıyorum.
youtu.be/yxuUjLP5GiY?si=...
·
32 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.