hız haz ayartı çağında bilinç nerede?
David J. Chalmers ’ın "bilinç gizemdir" dediği yerden 
Yuval Noah Harari ‘nin "bilinçsiz zeka dünyayı yönetiyor" dediği yere geldik. Orada ipotek başlıyor.
1. Dikkatin ipotekli
Ortaçağda kilise "ne düşüneceğini" kontrol ederdi. Bugün algoritma "neye bakacağını" kontrol ediyor.
• TikTok açıyorsun, 3 saat sonra fark ediyorsun. • Instagram sonsuz scroll. Dopamin kredisiyle seni bağlıyor. • Bildirim = minik faiz. Dikkatini çekip geri ödettiriyor.
Yuval Noah Harari ‘nin dediği: "İnsan dikkat dağıtma üzerine kurulu bir toplumda yaşıyor." Bilinçli olmak, farkında olmak acı veriyor. Çünkü sistem senden "tüket, kaydır, tıkla" istiyor. Derin düşünce reklam arası.
Bu David J. Chalmers ’ın zor problemi değil. Bu kolay problemin silaha dönüşmesi: Davranışın, tercihin, arzun modelleniyor.
2. Arzuların ipotekli
Tasavvuf "nefsini bil" der. Bugün nefsini algoritma senden iyi biliyor.
• Amazon ne alacağını senden önce tahmin ediyor. • Spotify üzgün olduğunu anlayıp ona göre şarkı veriyor. • YouTube "radikalleştirme tüneli": Bir videodan giriyorsun, 2 saat sonra bambaşka bir insansın.
Chalmers’ın "fenomenal bilinç" dediği şey, yani "kendi deneyiminin sahibi olmak", elinden kayıyor. Çünkü deneyimini neyin tetikleyeceğini sen seçmiyorsun. Akış seçiyor.
3. "Ben"in ipotekli
En tehlikelisi bu. Sosyal medya kimliğin = beğeni + takipçi + story.
• Fotoğraf çekiyorsun, "atınca nasıl durur" diye düşünüyorsun. Anı yaşamıyorsun, anı üretiyorsun. • CV’ni LinkedIn’e göre yazıyorsun. • Fikrini Twitter’da linç yemeyecek şekilde törpülüyorsun.
İlhan İnan ’ın "merak" dediği şey ölüyor. Çünkü merak riskli. Sistem "onaylanan içerik" istiyor. Bilinçli soru soran insan yalnızlaşıyor. Harari’nin dediği gibi: "Bilinçli insanlar aileyi, kurumu rahatsız eder."
Ama %100 ipotek değil. Kumanda hala sende.
Neden?
1. Farkındalık = İlk haciz kaldırma
Bu soruyu sorman bile ipoteği çatlatıyor. Chalmers’ın zombi argümanı gibi: Zombi fark etmezdi. Sen fark ettin. Demek ki içeride biri var.
2. Tasavvufun çözümü hala geçerli
"Halvet" yani geri çekilmek. Bildirimsiz 1 saat. Telefsuz yürüyüş. Oruç gibi: Nefsin arzularını sen yönetiyorsun. Algoritma değil.
3. Bilim de uyarıyor
Chalmers 30 yıldır "bilinci hafife almayın" diyor. Koch ile iddiayı kazandı: 2023’te bile mekanizma çözülmedi. Demek ki senin "iç dünyan" hala kopyalanamıyor, satılamıyor. Sadece dikkati kiralanıyor.
Ne yapmalı? 3 maddelik anti-ipotek 1. Algoritmayı aç bırak: Günde 1 saat "sıkıl". Sıkıntı = bilinç faizi ödemiyor. Kendi düşüncen çıkıyor. 2. 1. şahıs deneyime dön: Kırmızıyı ekrandan değil, gün batımından izle. Chalmers’ın qualia’sı orada. Kimse aracı değil. 3. "Hayır" de: Tasavvufta "la" demek = putları yıkmak. Bildirime, akışa, "herkes böyle yapıyor"a "la" de. O boşluk senin.
Özet: Evet, bilinçlerimiz dikkat ekonomisinde ipotekli. Ev kredisi gibi her gün taksit ödüyoruz: zaman, veri, duygu.
Ama tapusu hala sende. Tapuyu bankaya kaptıran, "ben" demeyi bırakan.
David J. Chalmers ’ın yasasını bulamadık ama tasavvufun reçetesi hala çalışıyor: Kendine dön.Alıntı
David J. Chalmers ’ın "bilinç gizemdir" dediği yerden Yuval Noah Harari ‘nin "bilinçsiz zeka dünyayı yönetiyor" dediği yere geldik. Orada ipotek başlıyor.
1. Dikkatin ipotekli
Ortaçağda kilise "ne düşüneceğini" kontrol ederdi. Bugün algoritma "neye bakacağını" kontrol ediyor.
• TikTok açıyorsun, 3 saat sonra fark ediyorsun. • Instagram sonsuz scroll. Dopamin kredisiyle seni bağlıyor. • Bildirim = minik faiz. Dikkatini çekip geri ödettiriyor.
Yuval Noah Harari ‘nin dediği: "İnsan dikkat dağıtma üzerine kurulu bir toplumda yaşıyor." Bilinçli olmak, farkında olmak acı veriyor. Çünkü sistem senden "tüket, kaydır, tıkla" istiyor. Derin düşünce reklam arası.
Bu David J. Chalmers ’ın zor problemi değil. Bu kolay problemin silaha dönüşmesi: Davranışın, tercihin, arzun modelleniyor.
2. Arzuların ipotekli
Tasavvuf "nefsini bil" der. Bugün nefsini algoritma senden iyi biliyor.
• Amazon ne alacağını senden önce tahmin ediyor. • Spotify üzgün olduğunu anlayıp ona göre şarkı veriyor. • YouTube "radikalleştirme tüneli": Bir videodan giriyorsun, 2 saat sonra bambaşka bir insansın.
Chalmers’ın "fenomenal bilinç" dediği şey, yani "kendi deneyiminin sahibi olmak", elinden kayıyor. Çünkü deneyimini neyin tetikleyeceğini sen seçmiyorsun. Akış seçiyor.
3. "Ben"in ipotekli
En tehlikelisi bu. Sosyal medya kimliğin = beğeni + takipçi + story.
• Fotoğraf çekiyorsun, "atınca nasıl durur" diye düşünüyorsun. Anı yaşamıyorsun, anı üretiyorsun. • CV’ni LinkedIn’e göre yazıyorsun. • Fikrini Twitter’da linç yemeyecek şekilde törpülüyorsun.
İlhan İnan ’ın "merak" dediği şey ölüyor. Çünkü merak riskli. Sistem "onaylanan içerik" istiyor. Bilinçli soru soran insan yalnızlaşıyor. Harari’nin dediği gibi: "Bilinçli insanlar aileyi, kurumu rahatsız eder."
Ama %100 ipotek değil. Kumanda hala sende.
Neden?
1. Farkındalık = İlk haciz kaldırma
Bu soruyu sorman bile ipoteği çatlatıyor. Chalmers’ın zombi argümanı gibi: Zombi fark etmezdi. Sen fark ettin. Demek ki içeride biri var.
2. Tasavvufun çözümü hala geçerli
"Halvet" yani geri çekilmek. Bildirimsiz 1 saat. Telefsuz yürüyüş. Oruç gibi: Nefsin arzularını sen yönetiyorsun. Algoritma değil.
3. Bilim de uyarıyor
Chalmers 30 yıldır "bilinci hafife almayın" diyor. Koch ile iddiayı kazandı: 2023’te bile mekanizma çözülmedi. Demek ki senin "iç dünyan" hala kopyalanamıyor, satılamıyor. Sadece dikkati kiralanıyor.
Ne yapmalı? 3 maddelik anti-ipotek 1. Algoritmayı aç bırak: Günde 1 saat "sıkıl". Sıkıntı = bilinç faizi ödemiyor. Kendi düşüncen çıkıyor. 2. 1. şahıs deneyime dön: Kırmızıyı ekrandan değil, gün batımından izle. Chalmers’ın qualia’sı orada. Kimse aracı değil. 3. "Hayır" de: Tasavvufta "la" demek = putları yıkmak. Bildirime, akışa, "herkes böyle yapıyor"a "la" de. O boşluk senin.
Özet: Evet, bilinçlerimiz dikkat ekonomisinde ipotekli. Ev kredisi gibi her gün taksit ödüyoruz: zaman, veri, duygu.
Ama tapusu hala sende. Tapuyu bankaya kaptıran, "ben" demeyi bırakan.
David J. Chalmers ’ın yasasını bulamadık ama tasavvufun reçetesi hala çalışıyor: Kendine dön.·
95 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
