Ne Harika Bir Anlatı!Edebiyat
Kemal Tahir’in Esir Şehrin İnsanları romanına başlamadan önce bunun bir üçlemenin ilk kitabı olduğunu bilmiyordum ve kitabın ilk birkaç bölümünü bitirdiğimde hemen diğer iki kitabı da sipariş ettim. Kitabı bitirdiğimde ise aslında yazarın yalnızca işgal altındaki bir şehri değil, o şehrin içinde sıkışıp kalmış insanları da anlattığını fark ettim ve iyi ki gecikmeden diğer iki kitabı da sipariş etmişim diye düşündüm.
Romanın en başarılı taraflarından biri, Kurtuluş Mücadelesi dönemini sadece cephede verilen bir savaş olarak ele almaması. Kemal Tahir, işgal altındaki İstanbul’da yaşayan insanların düşüncelerini, korkularını, çıkar çatışmalarını ve değişen şartlar karşısında aldıkları tavırları anlatıyor. Çünkü o dönemde mücadele sadece cephede değil; insanların kendi vicdanlarında, alışkanlıklarında ve seçimlerinde de yaşanıyordu.
Romanın merkezindeki Kamil Bey’in yolculuğu bence klasik anlamda bir kahramanlaşma hikayesi değil, bir uyanış hikayesi. Paşa çocuğu olarak yetişmiş, iyi eğitim almış, sanatla ilgilenen ve belirli bir konfor içinde yaşamış bir insanın; zamanla içinde bulunduğu toplumu, dönemi ve kendi sorumluluklarını fark edişini okuyoruz. Bu değişimin en başarılı yanı ise aceleye getirilmemesi. Kamil Bey bir anda başka bir insana dönüşmüyor; önce görüyor, sonra anlamaya başlıyor ve en sonunda nerede durması gerektiğine karar veriyor.
Aslında romanın ismi de burada daha anlamlı hale geliyor. İstanbul sadece askeri olarak işgal edilmiş bir şehir değildir; bazı insanlar da alışkanlıklarının, eski düzenlerinin, yetiştirildikleri çevrenin ve kaybetmek istemedikleri hayatlarının içinde esirdir. Burada vatan esir düşmüşken, kendi konforunu düşünen hiç kimsenin -fiziken esir olmasa bile- özgür olamayacağı, okuyucuya tane tane anlatılıyor diyebilirim. Kamil Bey’in asıl mücadelesi biraz da bu görünmez esaretten kurtulma sürecidir.
Kamil Beyin eşi olan Nermin Hanım karakteri de bu açıdan oldukça gerçekçi yazılmış. Onu sadece yanlış tarafta duran bir karakter olarak değerlendirmek kolaycılık olur. Bence Nermin, alıştığı hayatın yok oluşunu kabullenmekte zorlanan bir insanı temsil ediyor. Verdiği tepkiler bir ihanet düşüncesinden çok, yetiştiği dünyanın ve sahip olduğu yaşam anlayışının sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bu da karakteri tek boyutlu olmaktan kurtarıyor.
Buna karşılık olarak da romanda bir de Nedime Hanım yer almakta. Nedime hanım İhsan beyin hanımı. İhsan bey de Kamil beyin liseden arkadaşı ve kurtuluş mücadelesine katıldığı için yakalanarak hapse düşmüş. İşgal kuvvetlerine ve İstanbul Hükûmetine muhalif bir dergi yayınlayan yayın evlerinin işlerini de Nedime Hanım sürdürmekte. Ve tabi Anadolu’ya gönderilecek gizli evraklar ve cephaneler için bazı tehlikeli işler yapmaktalar. Nedime Hanım burada romanın en güçlü karakterlerinden biri olarak öne çıkıyor. Onun kararlılığı, cesareti ve inandığı şeyler uğruna gösterdiği direnç, Kamil Bey’in kendi hayatını sorgulamasında önemli bir yer tutuyor. Kamil Bey’in Nedime Hanım’da gördüğü şey yalnızca bir insan değil; amaç sahibi olmanın ve zor zamanlarda sorumluluk almanın değeridir.
Kemal Tahir’in anlatımındaki en etkileyici taraflardan biri de karakterlerini dönemin fikirlerini anlatmak için kullanılan basit araçlara dönüştürmemesi. Diyaloglar oldukça doğal ilerliyor. Karakterlerin davranışları, içinde bulundukları sosyal çevre ve şartlarla birlikte anlam kazanıyor.
Romanın ilerleyen bölümlerindeki kapalı atmosfer ise özellikle başarılı. Yazar bazı noktalarda okuru da Kamil Bey’in bulunduğu ruh halinin içine çekiveriyor. Bilinmezlik, bekleyiş ve dışarıda olup bitenleri öğrenme isteği karakterle birlikte okuyucuya da geçiyor.
Bence Esir Şehrin İnsanları kitabının temel sorularından biri şu: Bir milletin var olma mücadelesi verdiği dönemlerde sadece iyi niyetli ve doğru değerlere sahip olmak yeterli midir, yoksa insanın gerektiğinde sahip olduklarını kaybetmeyi göze alarak doğru olduğuna inandığı yerde durması mı gerekir?
Kemal Tahir bu sorunun cevabını büyük nutuklarla değil, bir insanın iç dünyasındaki değişimi göstererek arıyor. Bu yüzden Esir Şehrin İnsanları yalnızca bir dönem romanı değil; insanın kendi konforundan, korkularından ve alışkanlıklarından sıyrılarak kim olmak istediğine karar verme hikayesi olarak da okunabilir.
Okur Kalın,
Mutlu Kalın.
·
30 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.