Fatalizm ( Kadercilik) ya da İslam'da bilinen adı ile Cebriyye düşünce üzerine yazılmış bir kitap sanki.
Genç adam ile yaşlı adam arasında kitap boyu geçen konuşmaların konuları özetleyecek olursak yaşlı adamın kurduğu şu cümle tüm kitabı özetleyebilir:
"Benim için insan, pek çok mekanizmadan oluşmuş bir makine. Bu mekanizmaların ahlaki ve zihinsel olanları, içerideki Efendi'nin dürtülerini göre otomatik hareket ediyor. Bu efendiyse, mizaçtan ve pek çok dış etkenle eğitimin birikiminden inşa edilmiş. Makinenin tek işlevi, arzuları iyi ya da kötü olsa da efendisinin ruhsal tatminini sağlamak. Mutlak iradesiyle itaat edilmesi gereken, her zaman da itaat edilen bir makine."
Bu cümle ile beraber, yazarın düşüncelerini açarsak insanı, çevresinin ve aldığı eğitimin bir sonucu ve özgür iradesi olmayan bir varlık olarak tanımlarız. Aynı zamanda yazar, insan ile hayvanın düşünsel olarak aynı seviye de olduğunu söylüyor. Belki de en önemli nokta yazarın tanımladığı Efendidir. Efendi, insanı yönlendiren kendisini tatmin etmek için insana her şeyi yaptıran dürtüdür.
Şöyle bir örnek veriyor yazar.
Kışın ortasında yolda kalmış birine cebinizdeki son yol paranızı vermeniz içinizdeki bu efendiyi tatmin etmek içindir.
Yani ilk önce kendinizi düşünürsünüz diyor. Vicdan azabınızı azaltır veya mutlu olursunuz. Yazarın burdaki görüşü bana biraz bencil ve bireysel geldi.
Aslında şöyle bir baktığımızda yaptığımız her iş Allah'ın rızasını kazanmak içindir. Amaç budur. Ve bu amaç ne bencilcedir ne de kişisel. Çünkü bilinçli yapılan her iyiliğin topluma da bir geri dönüşü olur.
"Allah yolunda infak edin ve kendinizi kendi ellerinizle tehlikeye atmayın. İyilik edin. Şüphesiz Allah, iyilik edenleri sever." Bakara suresi 195. Ayet
Eğer Allah bizi sever rızasını kazanırsak bize ruhumuzu veya bedenimizi tatmin edecek mutlu edecek bir sonuç verir. Yani amaç Allah'ın rızasını kazanmak, sonuçları ise mutlu olmak, vicdan azabından kurtulmak...
Eğer Allah'ın rızası olmasaydı kim iyilik yapmak için uğraşırdı ki zaten?
Bir başka nokta ise yazarın özgür iradeye karşı çıkması. Herkesin verdiği karar onu eğitenin yansımasıdır diyor. Örneğin, benim kararlarımda benim öğretmenimin ( buradaki öğretmen sadece meslek anlamında değil) benim öğretmenimin kararlarında ise onun öğretmeninin kararları vardır. Bu nedenle özgür iradenin olmadığını savunuyor. Bir yönüyle doğru kararlarımızda çevremizin etkisi var. Fakat özgür irademiz de var.
Şimdi şöyle bir örnek üzerinden gidelim. Benim kararlarım öğretmenimin, onunkiler onun öğretmeninin ..... Böyle böyle geri gittikçe Hz. Adem' e gelelim. Allah Hz. Adem'i yarattı ve ona isimleri öğretti.
"Allah Âdem'e bütün isimleri, öğretti. Sonra onları önce meleklere arzedip: Eğer siz sözünüzde sadık iseniz, şunların isimlerini bana bildirin, dedi." Bakara 31. Ayet
Allah Hz.Adem'in hem yaratıcısı hem öğreticisiydi (Rabb'ıydı). Yani Hz. Adem'in dış etkeni Allah'ın öğrettikleriydi. Ve ardından Allah ona yasaklı ağacı gösterdi ve yememesini emretti. Aman şeytan Hz. Adem'i tuzağa düşürdü. Eğer burda özgür irade olmasaydı baskın karar ağaçtan yememek olurdu. Ama özgür irade ile bir karar verildi.
Ayrıca özgür iradenin olmaması kişiyi sonuçlardan muaf tutar. Yani ceza veya ödül verilemez. Yani cennet ve cehennem olmaz.
İnananlar arasında kötü söz ve davranışın yayılmasını arzulayan kimseler için dünyada da, ahirette de acı veren bir azab vardır. (Her şeyi) Allah bilir; siz bilmezsiniz. (NUR/19)
İşte bütün bu hükümler, Allah'ın koyduğu hükümler ve çizdiği sınırlardır. Kim Allah'a ve Peygamberine itâat ederse Allah onu altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar. Onlar, orada ebedî olarak kalacaklardır. İşte büyük kurtuluş budur. (NİSA/13)
Cennet de cehennem de hakktır.
Ayrıca yazar insanla hayvanı düşünsel olarak aynı görüyor. Oysaki düşünsel olarak farklı. Ahlaki olarak aynıdır. Hatta insan hayvandan daha düşük bir seviye de olabilir.
Biz insanı en güzel biçimde yarattık.
Sonra da çevirdik aşağıların aşağısına kaktık. (Tin Suresi 4-5)
·
40 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.