En iyi planları farelerin ve insanların, sıkça ters gider...
Yıllar yıllar önce okuduğum, hatırlamadığımı sandığım, güzel bir vesileyle tekrar okuduğum ve okudukça her satırı hafızamın derinliklerinden şimdiye dökülen harika Steinbeck eseri... Aynı zamanda bana, yıllar önce kitabı ne kadar sığ bir bakış açısıyla okuduğumu fark ettirmiştir. Birkaç saatte biten bu novellaya, Steinbeck öyle imgeler ve ironiler sığdırmış ki; hayran olmamak elde değil.
Öncelikle şunu belirtmem gerekir ki; kitabı okumayanlar için bu inceleme ciddi spoiler (Türkçe’de net bir karşılığı yok ne yazık ki) içermektedir.
Robert Burns’un 1785 yılında yazdığı “Bir Fareye” şiiri ile Steinbeck’in Fareler ve İnsanlar eseri arasındaki ilgi çekici bağ ile incelemeye başlamak en doğrusu olacaktır sanırım. George’un kitabın bir yerinde Lennie ile birbirlerini tamamladıklarını belirttiği gibi, bu roman da sanki Bir Fareye şiirini tamamlıyor. Muhtemelen, kitaba ismini veren ve şekillendiren de bu şiir olmuş.
Ama farecik, yalnız değilsin, öngörülerinin boşa çıkabileceği konusunda.
En iyi planları farelerin ve insanların, sıkça ters gider.
Ve vaat edilen mutluluktan geriye,
Acı ve kederden başka hiçbir şey kalmaz.
Yine de şanslısın bana göre!
Yalnızca “şu an” dokunabilir sana:
Ama ah! Gözlerim geriye bakar benim, ümitsiz beklentilere!
Ve geleceğe de bakarım, görmesem de, tahminler yapar, korkarım!
Geçmişi sürekli unutan, geleceği George’un anlattığı kadar olan Lennie ve geçmişini her yere götürüp ondan kopamayan ve gelecek planları olan George... Geçmiş ve gelecekte yaşan bir insan ve yalnız şimdi de yaşayan bir fare. Kış hazırlığı yapmakta olan bir farenin yuvasını, temizlik yaparken istemeden bozan Robert Burns’un, o anın etkisiyle bu şiiri yazdığını da koyunca cebe, sanırım her şey yerli yerine oturuyor...
Kitap incelemelerinin çoğuna göz attım. Genel olarak, bu iki insan arasındaki muhteşem dostluktan ve George’un fedakarlıklarından bahsedilmiş. Lakin ben, kitabın son sayfasını kapadığımda soru işaretleri ile doluydum.
Düşünüyorum da, George gerçekten, tamamen iyi niyeti ve vicdanı ile mi Lennie’yi onca yıl sırtında bir yük gibi taşıdı, yoksa hayalleri için ona muhtaç mıydı? Bu ilişki tek taraflı bir fedakarlık ürünü müydü; yoksa George da en az onun kadar muhtaç mıydı Lennie’ye? Hayaline ondan bile fazla sahip çıkıp ona sürekli hatırlatan, iş konusunda ondan çok daha verimli olan, ne istese ikiletmeden, tereddütsüz yapan Lennie, her işi mahvetse de hem egosunu törpülüyor, hem de umudu mu simgeliyordu mesela George için? Kitabın birçok yerinde “Sen olmasan kazandığım paraları kızlarla yer, bilardo oynar, viski içer eğlenirdim.” diye hayıflanan George, kitabın sonunda bir nevi geleceğini de mi öldürdü? Peki ya ihtiyar Candy’nin, elden ayaktan düşmüş köpeği, artık işe yaramıyor ve rahatsızlık veriyor diye öldürülürken bir şey yapmayıp, sonradan “Keşke onu ben öldürseydim.” pişmanlığı ve kitabın sonunda George’un Lennie’yi başkalarına bırakmayıp kendi elleri ile öldürme detayına ne demeli?
Baştan sona harika detayları olan bir kitaptı Fareler ve İnsanlar...Steinbeck’e her okuma sonunda daha da hayran oluyorum. “İyi ki...diyorum; iyi ki bu dünyadan bir Steinbeck geçmiş. Okuyunuz, okutunuz...
·
6 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.