İlk olarak kitapta kimsenin isminin kullanılmasından bahsedeceğim. Normalde tanımadığımız kişileri nitlenedirirken dış gorunusunu esas alırız şişman adam uzun boylu kadın gibi gibi ama gözler görmeyince meslekler ve özellikleri esas alınmış ilk kör veya doktor. Koyu renk gözlüklü genç kız gibi bir kismi da daha önceden yüzü görüldüğü icin yine dış gorunusuyle anlatılmış.
-----Spoiler içerir------
Kitapta az kişiyken karakterler egemenlik kimde olacak diye diğer kogustakilerle aralarında tartışma cikiyordu ama ahlaksizlar çetesi gelip egemenliği alınca tartismarinin onemsizligini anlamislardir çünkü çetenin yaptıklarınin yanında ahlaksızlık ahlaklı kalır. Onların isteklerine karşılık kadınlar hem kendilerini hem de erkeklerin koruma adına feda ettiler ve itaat etmek zorunda kaldilar ama itaat edildikçe bu ahlaksızlık büyüdü ve eğer erkekler başta kabul etmesydi empati kurup belki bunların hiçbiri yasanmayacakti. Sorgusuz sualsiz itaat böyle kötü sonuçlara yol açabiliyor.
Kitabın sonunda da yaşlı kadınin ölmesi insanların bir grup halinde yaşaması aslında birbirimize ne kadar muhtaç oldgumuzu gösteriyor birlik beraberlik içinde olunca yapılamayacak bir şey yok.
Son olarak hayatımızda sağlığımız yerindeyken onemsemeyecegimiz belki dalga geçeceğimiz kişileri aslında tanıyınca kendimize ne kadar yakın olduğunu farketmek mumkun. Buna da örnek olarak yaşlı adam ile genç kız...
Genel olarak baktığımızda çok etkilendim o gorememenin zorluğunu görüp de görememeyi farketmemeyi nice zor durumda olanlara karşı kör kalmayı utanç duygusunun gittikçe yok olmasını en titiz insanların bile pisliğe alismasini oldukça başarılı bir şekilde yanstimis Saramago. Baş kahraman doktorun karısı her ne kadar kendi özelliği değil de kocasının sıfatıyla bahsedilmesine rağmen hep fedakarlıkta bulunmasi utanç duygusun az da olsa hala olması için elinden geleni yapması ve genç kızın küçük bir çocuğa anne gibi yaklaşması kendi yemeğini onunla paylaşması insanliktan cikilmaya ramak kalsa bile kadınlarin sefkatini asla yitirmeyecegini ve hala devam edecegini gösteriyor.