Peyami Safa’nın yazdığı son roman olan Yalnızız, birçok açıdan Safa’nın diğer romanlarından farklılık arz etmektedir ve edebi yönüyle romanları arasında en kalitelilerden biri sayılmaktadır. Peyami Safa’nın romanları genel olarak insanın iç dünyasını inceler. Doğu-Batı, ruh-madde, idealizm-materyalizm gibi toplumsal ikilemlerin insan ruhuna tezahürünü ve etkilerini romanlarında ustalıkla anlatan Safa, bu romanında da aynı konular üzerinde farklı yöntemlerle durmuştur. Bu bağlamdan hareketle roman, toplumsal değişimlerin ve yabancılaşmanın insanı kendine ve çevresine yabancılaştırması neticesinde yalnızlaştığı mesajını vermektedir. Ancak bu romanda toplumsal olandan ruhani olana doğru bir anlatımdan ziyade insanın iç dünyasında yaşadıklarından hareketle çevresini anlamlandırmaya yönelik bir yöntem tercih edildiği göze çarpmaktadır. Roman kimi zaman üçüncü şahıs tarafından anlatılırken kimi zaman da romandaki bazı karakterlerin ağzından anlatılmış, bilinç akışı tekniği ustalıkla kullanılmıştır.
Roman, baskıcı bir anne olan Mefharet’in kızı Selmin’de yarattığı olumsuz tesirler neticesinde kızının annesinden intikam almak istercesine kurduğu sinsi planlar ve yalanlar silsilesi ile başlar. Romanın başında yaşanan olaylar ve Mefharet’in aşırı şüpheci davranışları, değişen toplum ve aile yapısının vahametini gözler önüne serer. Mefharet’in kardeşi Besim’le olan diyalogları da bunu daha da somutlaştırır. Besim karakteri, Peyami Safa’nın diğer romanlarında da birçok özelliğiyle kendini göstermiştir. Mesela Sözde Kızlar’daki Behiç ile birçok benzerliklere sahiptir. Ancak bu roman teknik açıdan da çok kuvvetli olduğundan kötüler tamamıyla kötü, iyiler de tümüyle iyi değildir. Besim bir yönüyle hedonizmi ve nihilizmi temsil etmektedir. Romanda felsefi kavramları, filozofları, psikolojik tahlilleri fazlasıyla ve derinlemesine bulabilirsiniz. O yüzden romanı okumak için acele etmeyin; bu romana hazır olmak ve hazır hissetmek, okumaktan çok daha önem taşımaktadır.
Atadan zengin olan bu aile bir köşkte yaşamaktadır. Evdeki bireyler: Mefharet, Selmin, Besim ve Besim’in ağabeyi Samim’dir. Samim romanın başkarakteridir. Olaylar ve fikirler Samim çevresinde gelişmektedir. Yaşadıklarını çok yönlü bir şekilde defterine aktaran Samim bu defterde Simeranya adında bir hayali ülkeden bahsetmektedir. Romanda Doğu’nun, idealizmin, madde karşısında ruhun temsilcisi olan Samim, esasında Peyami Safa’nın kendi fikirlerinin romandaki konuşturucusudur. Peyami Safa, tahayyülündeki Simeranya adlı ülkeyi betimleyerek bir ütopya oluşturur, ideal dünya düzenini kurar. Uygarlığın geleceğine dair görüşlerini entelektüel birikimiyle aktarır. Bunu yaparken Meral ile olan aşkını da bu deftere yazarak kişisel ve ruhsal tahlillere de geniş yer verir. Bu da romanın hem toplumsal hem kişisel sorunlara dair çözümlemeler içerdiğini gösterir. Ancak bu kişisel tahliller basit bir boyutta kalmamaktadır. Her karakter bazen üçüncü şahıs anlatımıyla bazen Samim’in gözünden bazen de karakterin kendi ağzından anlatılarak adeta karakterde kendinizi bulursunuz. Her insanın yaşadığı ikilemler, tereddütler, çalkantılı ruh halleri romanda yaşamanızı sağlar.
Peyami Safa lise mezunu bile olmamasına rağmen üst düzeyde tıp, psikoloji, felsefe,sosyoloji bilgisine sahiptir. O sebeple felsefi ve psikolojik kavramların yanı sıra tıbbi kavramlara da ara ara başvurur. Bir nevi Samim’de kendini konuşturan Safa, kendi ile zıt karakter ve fikre sahip olan Besim’le sık sık münakaşalara girer. Bu münakaşalar sırasında Samim genelde Simeranya’dan örnekler vererek ideal dünya düzenini anlatır. Somut olanın, maddenin, modern yaşamın, zevkin, dünyalık olanların savunucusu olan Besim karşısında Samim; mananın, ruhun kalıcılığını, hakikiliğini anlatır. Madde ile mana arasında sıkışmış, ikileme düşmüş karakterler de romanın bir diğer önemli ögeleridir. Bu kişilerden biri de Samim’in aşığı Meral’dir. Samim ile Meral arasında yaşananlar, yaşananların Samim ve Meral’in cephesinden aktarımı ilişkiyi sadece kişiler arasındaki psikolojik ve ruhani yönüyle aktarmakla yetinmez. Kişilerden hareketle bir toplumsal izlenim de elde etmesi sağlanır okurun. Hülasası Peyami Safa bu romanıyla hem edebi yönünü hem de entelektüel yönünü bu romanda çok iyi bir şekilde okura yansıtmış, okuru birçok sorgulamaların ortasına, ıssız bir karanlığa bırakmıştır.
·
22 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.