İnsancıklar romanı, genel manada acıma duygusunun ön planda olduğu bir kitap. Yaşlı memur ile muhtaç durumda olan bir kızın arasında geçen ilişkiyi konu alan kitapta, bu iki kişi arasındaki acımaya dayalı sevgi ilişkisi kitabın konusunu teşkil ediyor. Bu kitapta özellikle karakterlerin sıradanlığı da göze çarpmakta. Karakterlerin sıradan kişileri oluşturması, kitabın gerçekçiliğini artırıyor. Rusya’yı oluşturan her gruptan, topluluktan insanlar ve bu insanların birbirleriyle ilişkileri kitapta işlenmiş.
Sosyetesi, soylusu, fakiri, memuru, yazarı, tefecisi, ev sahibesi, genci, yaşlısı, çoluğu çocuğu...
Dostoyevski, sıradan insanların gururunu, kanaatkârlığını ve Tanrı’dan yardım umuduyla birlikte onların yaşamını kitabın içine sığdırabilmiş.
Fakat ağırlığını hissettiren tema acıdır, gururun ağırlığı altında fakirlikten kaynaklanan hayatta yaşanan acı.
Karakterlerin özellikleri uyumludur, bir kahramanda zıt karakteristik özellikler yoktur yani iyi içinde kötü, kötü içinde iyi durumu...fakat zıt fikirlere sahip karakterler rol alır. Eser, ipuçları verilen bir olaydan kaçan genç bir bayan ve onu koruyan, gözleyen, destekleyen ve kıza karşı evlat sevgisi besleyen uzaktan akrabası fakir yaşlı bir memurun karşılıklı mektuplaşmasıdır. Mektuplarda günlük hayatta karşılaştıkları olaylardan, olayların düşündürdüklerinden ve birbirlerine karşı hissettikleri duygulardan bahsederler.
Benim ilgimi çeken ise Pokrovsky ailesidir. Baba-oğul ilişkisinde kuşak çatışmasının ve bu çatışmadan doğan ezilme durumunu görmekteyiz. Babanın yaşadığı eziklik duygusu aile ilişkilerinin önemli konularından birini oluşturuyor. Bir şekilde aile içinde sıyrılan birey, aileden olan bireyleri aşağı görme durumu yaşıyor olabilir. Romanda babanın eziklik duygusu yaşaması ve oğlunun ona karşı olan sert tutumu bizim aile ilişkilerimizi evrensel boyutta yansıtmaktadır.
Sonuç olarak bu kitap, yazarın yirmi beş yaşında oluşturduğu ve yazarın ilk romanı olduğu önemli bir eserdir. Yani bu muhteşem yazarın edebiyat üzerinde sönmek bilmeyen alevinin ilk kıvılcımıdır.