Gazzâlî'nin ilimler sınıflamasında merkezî yer işgal eden ilimlerdrn muamele ilmine ilişkin bir kitap. Bu ilim insanların iç dünyalarında nüvelenen duygulardan dış dünyalarına yansıyan davranış ve tutumlarına kadar tüm pratik alanı kapsar. Ahlak felsefesi, fıkıh ve tasavvufun odağında bu ilim yer alır. Fıkıh, Gazzâlî'nin eleştirilerine konu olduğu gibi, zamanla ağırlıklı olarak fetva ve yargıda gerekli teknik konulara doğru kaymış olsa da özünde muamele ilmiyle kesişmektedir.
Muamele ilmi, İhya'da ibadetler, âdetler/muamelât, münciyât ve mühlikât olarak sınıflandırılır. İbadetlerle başlayan pratik hayat, sokakta günlük ilişkilere (âdetler/muamelât) dönüşerek çeşitlenir. İnsanın her iki alanda da biteviye yüz yüze geldiği bazı duygu ve dürtüler, bunların sertleşmiş hâli olarak bazı huy ve seciyeler bulunur. Bunların bazısı sabır, rıza, şükür, tevekkül gibi iyi (münciyât); bazısı kibir, riya, cimrilik, kıskançlık gibi (mühlikât) kötüdür. İnsanın kurtuluşu iyi huy ve seciyelere bağlı olduğundan Gazzâlî birincilere münciyat (kurtarıcılar) adını verir. İnsanın perişanlığı ikincilere bağlı olduğundan Gazzali onlara da mühlikât (helak ediciler) adını verir.
Ketebe'nin çıkardığı Gazali Kitaplığından okuduğum ilk eserdü fakat devamını getireceğimi sanmıyorum. Parelel olarak Gazali külliyat eserlerinin okumasını yapıyorum ve genelde bu eserlerden bölümleri hap kitapçıklar haline getirmişler. Şu an İhya okuyorum ve Kendi Aldatan İnsan da aslında İhya'nın Mühlikat bölümünden bir alıntı olarak çıkmış bir kitap. Külliyat oku(ya)mayanlar için Gazzâlî'ye iyi bir başlangıç olabilecekken, sıkı Gazzâlî okurları için çok yeni bir şey vadeden bir kitap olmadığını düşünüyorum.