… başkalarında Hamlet’ler, bizde henüz Karamazov’lar var, o kadar!
Nəhayət. Bu anı o qədər təxirə salmışdım ki, artıq özümə etiraf etməkdən belə çəkinirdim: qorxurdum. Bəli, qorxurdum. Çünki “Karamazovlar Qardaşı” sadəcə bir roman deyil, o, Dostoyevskinin bütün əvvəlki kitablarının toplaşdığı bir məhkəmə zalıdır. Mən isə bu məhkəməyə hazırlıqsız gəlmək istəmirdim.
Buna görə də səbirli oldum. “Yeraltından Qeydlər”lə başladım – o, mənə ilk şilləni vurdu: “Kim olmaq istəyirsən? Özün, yoxsa funksiya?” Sonra “Cinayət və Cəza” gəldi – Raskolnikovla birlikdə o dar otaqda boğuldum, balta ilə vicdanımı parçaladım. “İdiot”da Mışkini görmək... O, mənə elə gəldi ki, çox saf, deməli, çox yalnız. Və nəhayət, “Şeytanlar” – mən onu sonraya saxlamışdım, Karamazovlardan sonraya. Çünki bilirəm: o, bütün bu xəstəliyin, bu nihilist qıcolmaların ifrat həddi olacaq.
Bəs indi? İndi bütün bu personajlar mənim içimdə yaşayır. Raskolnikovun boğulmağı, Mışkinin titrəyişi, Yeraltı adamın nifrəti, Stepan Trofimoviçin boş sözləri... Hamısı bir yerdə sıxışıb gözləyir. Onlar Aloşa, Dmitri, İvan, Smerdyakov və o əfsanəvi “Böyük inkvizitor”la qarşılaşmağa hazırlaşır.
Mən də hazıram? Bəlkə də, yox. Amma artıq geri dönüş yoxdur. Dostoyevski məni bütün bu illər ərzində bu qapıya qədər gətirdi. İndi qapını açıb içəri girirəm. Arxamca bağlanacağını bilə-bilə.
Başlayıram.
19. Yüzyıla kadar zengin edebiyatımızda roman olmaması konusu. Roman tabiri caizse pornografiktir. Karakterin en gizli en mahrem bilgilerini açığa vurur. Beynin içinde gezer, karakterin hiç bir
Böceklerin şehvetini verdi !1000k
İşte o böcek benim, kardeşim, bu mısra sadece benim için söylenmiştir. Hem hepimiz, bütün karamazovlar böyleyiz. Melek olan sende bile bu böcek yaşıyor kanında fırtına yaratıyor.