• Geçenlerde arkadaşımın benden kitabı istemesiyle aklıma geldi ve hiç beğenmeyip yarıda bıraktığımı hatırladım. O kadar sevmemiştim ki arkadaşım konusunu açar açmaz kitabı kötülemeye başladım. Tabi içim soğumadı ki buraya da yazıyorum :D Öncelikle kitabı çok seviyorsanız, bu kitap için ayılıp bayılan biriyseniz bu incelemeyi okumamanız sizin de benim de hayrıma olur inanın...

    Gelelim bu kitabı neden sevmediğime. Bu kitap, alıp da sonradan parasına acıdığım, “keşke almasaydım” dediğim tek kitap olabilir. Sahi bu kitabı neden almıştım? Doğru ya internette orda burda o kadar çok gördüm ve bu kitapla ilgili o kadar çok övgü duydum ki sonunda “sanırım bu kitap hayatın anlamını filan içinde barındırıyor, öyleyse alıp okumam lazım.” diyerek almıştım. Hatırladığım kadarıyla 35 lira gibi bir fiyatı vardı ve bu para benim içime oturdu.

    Bu kitaptan beklentilerimle bana verdikleri arasında uçurum kadar fark olduğunu söyleyebilirim. Oğuz Atay’ın mühendis olduğunu duymuştum. Ben de sayısalcı bir insanım ve mühendis olmak istiyorum. Hal böyle olunca içimden “Vay be demek mühendisler de edebiyat yapabiliyormuş” diye geçirdim ve pozitif bir önyargıyla kitaba başladım. Ama gelin görün ki beklediğim edebi cümleler, altını çize çize yıpratacağım sayfalar veya güzel bir anlatım bulamadım. Aksine kullanılan dil anlaşılması zor, anlam bütünlüğü olmayan, olayların birbiriyle hiçbir bağlantısı olmadığı, 200 sayfa okuyup da ne olduğunu bir türlü çözemediğim bir kitap buldum. Sanki bütün kitap giriş bölümünden oluşuyormuş gibiydi. Arada tek tük güzel şiirler vardı, o kadar. “Neyse...” dedim “belki ilerde konu toparlanıyordur, toparlanmasa bile hızlıca okuyup bitiririm yarım bırakacak halim yok ya!”. Ama bitiremedim ve bu kitap yarıda bıraktığım ilk kitap oldu.

    Bırakmaya karar verdiğim nokta 200. sayfalarda bir yerde, kullanılan dilin tamamen değiştiği ve divan edebiyatını andıran bir şeye evrildiği yerdi. Sıkıcı olsa da, zevk almasam da kafamda bu kitabı bitirmek vardı ama bu bölüme gelince anlamadığım bir şeyi daha fazla okumayıp o güzel vaktimi heba etmemeye karar verdim. Bu kitap harbiden büyük bir hayal kırıklığıydı benim için. Nerdeydi o internette gördüğüm hoş sözler, metaforlar? :( Cidden bu kadar şeyi paylaşan insanlar bu kitabı okumuş muydu yoksa “cool” görünmek için okumuş numarası mı yapıyorlardı? Bence insanlar kitaba başladıklarında hiçbir şey anlamayıp “vay be kitap o kadar derin ki ben bile bir şey anlamıyorum” diyip bu kitabı arşa çıkarma kararı mı aldılar? Öğle arasında bu kitabı elimde gören müdür yardımcımız bile “ooo Tutunamayanlar...Can sen kendini aşmışsın yav” dedi ve problemin bende mi yoksa insanlarda mı olduğunu çözemedim. Neyse ki kitabı kapattığım anda, internettekilere bir daha güvenmemem gerektiğini ve ordan burdan okuma tavsiyeleri almak yerine kendi okuma kültürümü oluşturmam gerektiğini fark ettim. Bundan sonra ne seviyorsam onu okuyacaktım.
    Not: Benim kitaba bakış açımın bu şekilde olması ve beğenmeme durumum 18 yaşında olmanın verdiği bir çaylaklık olabilir. Belki de okuduğum kitaplar henüz boyumu geçmemiştir, bu yüzden anlamamışımdır.
  • Öğrenim dönemimde epey üstünde durduğum lakin teknolojinin gereksede şartların bugünkü kadar elverişli olmamasından dolayı ulaşamadığım kitap isimlerini bi liste halinde hazırladım. En azından bu alana ilgi duyan okurlar ve öğrenciler için yol gösterici olacağını umuyorum.

    Kısa bir hatırlatma KPSS A ya yönelik bir liste değildir. Lakin analiz ve yorum konusunda çok şey kazandıracaktır okurlara.

    Mahfi Eğilmez - Kolay Ekonomi
    Tim Harford - Görünmeyen Ekonomist
    Tim Harford - Sevgili Görünmeyen Ekonomist
    Sadun Aren - 100 Soruda ekonomi El Kitabı
    Robert H. Frank - Doğal İktisat
    John Charles Pool, Ross Laroe - Bir Günde Nasıl Ekonomist Olunur?
    Faruk Türkoğlu - Ekonomiyle İlgili Her Şey
    Edmund Conway - 50 Ekonomi Fikri
    Richard Bronk - Romantik Ekonomist
    Case, Fair, Oster – Ekonominin İlkeleri
    Şevket Pamuk – Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi
    Erinç Yeldan – İktisadi Büyüme ve Bölüşüm Teorileri
    Adam Smith – Milletlerin Zenginliği
    Dana Rodrik – İktisadı Anlamak
    Daniel Kahneman – Hızlı Ve Yavaş Düşünme
    Elif Çepni – Ekonomik Ve Finansal Göstergeler
    Eric Hobsbawm – Devrim, Sanayi Ve İmparatorluk Çağı Üçlemeleri
    J. Rousseau – Toplum Sözleşmesi
    Jim Stanford – Herkes İçin İktisat
    John Steinbeck – Gazap Üzümleri (ABD’de 1929 Bunalımındaki yıllarını konu alır)
    Karl Marx – Kapital
    Klaus Schwab – Dördüncü Sanayi Devrimi
    Mahfi Eğilmez – Tüm Kitapları (Kolay Ekonomi, Mikro Ekonomi Vs.)
    Nizamül Mülk – Siyasetname
    Phil Thornton – Büyük Ekonomistler
    Platon – Devlet
    Robert L. Heilbroner – İktisat Düşünürleri
    Tahsin Yücel – Kumru İle Kumru ( Gösteriş tüketimini anlatır.)
    Thomas More – Ütopya
    Thomas Piketty Kapital
    Tolstoy – İnsan Neyle Yaşar?
    Türk Dil Kurumu – İktisadi Terimler Sözlüğü
    Veblen – Aylak Sınıfın Teorisi
    Steven D. Levitt & Stephen Dubner Görünmeyen Ekonomi – Dünya Gerçekte Nasıl İşliyor?
    Robert Heilbroner -İktisat Düşünürleri
    Fernand Braudel - Maddi Uygarlık, Cilt 2 – Mübadele Oyunları
    Leo Huberman - Feodal Toplumdan Yirminci Yüzyıla
    Albert O. Hirschman - Tutkular ve Çıkarlar
    Ayşe Buğra -İktisatçılar ve İnsanlar
    D. Edmonds ve J. Edinow - Wittgenstein’ın Maşası
    Ursula K. LeGuin - Mülksüzler
    Gülten Kazgan - İktisadi Düşünce veya Politik İktisadın Evrimi
    Alaeddin Şenel - İlkel Topluluktan Uygar Topluma
    Ted Walther - Dünya Ekonomisi
    Brian Snowdon, Howard R. Vane - Modern Makroekonomi
    Anadolu Üniversitesi, Açık Öğretim Fakültesi, Çeşitli Yazarlar - Ekonominin Güncel Sorunları
    Ümit Akçay ve Ali Rıza Güngen -Finansallaşma, Borç Krizi ve Çöküş, Küresel Kapitalizmin Geleceği
    Frederic Mishkin - Para, Bankacılık ve Finansal Piyasalar İktisadı
    İktisat Düşünürleri -Robert L. Heilbroner (Dost)
    İktisadi Düşünce Tarihi: Modern İktisadın İnşası - Mark Skousen (Adres)
    Fukaralığa Veda: Dünyanın Kısa İktisadi Tarihi — Gregory Clark (Bilgi Üniv. Yay.)
    Dünya Nüfusunun İktisat Tarihi — Carlo M. Cipolla (Ötüken)
    Büyük Güçlerin Yükseliş ve Düşüşleri — Paul Kennedy (İş Bankası Kültür Yay.)
    İktisat Tarihi — John Kenneth Galbraight (Dost)
    Kuşku Çağı: Ekonomik Gelişmeler Tarihi — John Kenneth Galbraight (Altın)
    İktisadi Düşünce veya Politik İktisadın Evrimi — Gülten Kazgan (Remzi)
    Modern Uluslararası İktisat Teorisinin Kökenleri — N. Emrah Aydınonat (Siyasal)
    Büyük Kriz 1929 — John Kenneth Galbraight (Pegasus)
    Büyük Düşünenler: Ekonomi Dehalarının — Sylvia Nasar (Altın)
    Cinnet Panik ve Çöküş: Mali Krizler Tarihi — Charles P. Kindleberger (Bilgi Üniv. Yay.)
    Bu Defa Farklı: Finansal Çılgınlığın 800 Yıllık Tarihi — Carmen M. Reinhart & Kenneth S. Rogoff (CNBC-E)
    Şeytan Sofrası: Finansal Spekülasyonlar Tarihi — Edvard Chancellor (Scala)
    Tanrılara Karşı: Riskin Olağanüstü Tarihi — Peter L: Bernstein (Scala)
    Paranın Yükselişi: Dünyanın Finansal Tarihi — Niall Ferguson (YKY)
    Altının Gücü: Bir Tutkunun Olağanüstü Tarihi — Peter L. Bernstein (Scala)
    Küresel finans piyasalarında belirsizlik arttığında fiyatı fırlayan ve buna dayalı olarak ekonomi haberlerinde çok konuşulan altını bu kitaptan başlayarak incelemekte yarar var.
    Olağanüstü Kitlesel Yanılgılar ve Kalabalıkların Çılgınlığı — Charles Mackay & Karışıklığın Karmaşası -Joseph De La Vega (Scala)
    Finansal krizler tarihine dair ilk kitaplardan. Birinci hamur kağıda basılı olması benim açımdan dezavantaj. Ama okuması çok uzun sürmüyor.
    Devrim Çağı — Eric J. Hobsbawn (Dost)
    Eric J. Hobwbawn’ın kitaplarından özellikle dördü: Devrim Çağı, Sermaye Çağı, İmparatorluk Çağı ve Aşırılıklar Çağı iktisatçılar için mutaka okunması gereken kitaplardır. Bu serinin ilk kitabı. Dikkatlice okunması gereken kitaplardan. Çok akıcı bir dil beklemeyin.
    Uzun Yirminci Yüzyıl: Para Güç ve Çağımızın Kökenleri — Giovanni Arrighi (İmge)
    Keynes’e Dönüş: Torunlarımızın Ekonomik Olanakları — Lorenzo Pecchi & Gustavo Piga (Bilgi Üniv. Yay.)
    Sermaye Muamması: Kapitalizmin Krizleri— David Harvey (Sel)
    Alternatif bakışlar derinliğinizi artırır. Bu kitaba vakit ayırmak gerek.
    Tüfek Mikrop Çelik — Jared Diamond (Tübitak)
    Beğenenler için Çöküş (Timaş Yay.) Diamond’ın bir başka değerli kitabı.
    Ölü İktisatçılardan Yeni Fikirler: Modern Ekonomik Düşünceye Giriş — Todd. G. Buchholz (Adres)

    Sosyal ve kültürel evrimi anlamak için:
    Alaeddin Şenel: İlkel Topluluktan Uygar Topluma. (4): Çok önemli bir kitap. Sosyal bilimle, hatta fizik bilimle ilgilenen herkes için temel kitaplardan birisi.
    Gordon Childe, Kendini Yaratan İnsan (4): Eski ama yine çok önemli bir kitap.

    Analitik düşünmeyi geliştirmek için:
    Arthur Conan Doyle, Dörtlerin İmzası (3): Analitik düşünmeyi geliştirmede Sherlock Holmes’in kullandığı tümdengelim yöntemi çok önemlidir. Bu roman Holmes’in bilimsel yöntemi en çok kullanarak çözüme ulaştığı öykülerinden birisidir. Analitik düşünmeye katkı sağlar.
    Agatha Christie, Doğu Ekspresinde Cinayet (3): Agatha Christie’nin bu romanı da insanı sürekli olaylar arasında bağ kurmaya, neden – sonuç ilişkilerini aramaya yöneltmesi bakımından analitik düşünmeye iten bir kitaptır.
    Ransom Riggs, Sherlock Holmes El Kitabı (2): Sherlock Holmes’in nasıl düşündüğünü, olayları nasıl çözdüğünü örneklerle analiz eden bir deneme. Çok önemli ama Holmes’in öykülerini de bilmeyi gerektirebilir.
    Maria Konnikova, Sherlock Holmes Gibi Düşünmek (4): Konnikova bu kitabında insanın beynini nasıl kullanması gerektiğini Holmes öykülerinde ünlü dedektifin kullandığı yöntemleri ele alarak açıklıyor. Yararlı bir deneme.

    Matematiksel ekonomik analiz bilgisini geliştirmek için
    Alpha C. Chiang, Matematiksel İktisadın Temel Yöntemleri (4): Matematik, ekonominin bir çeşit stenosu haline geldi. Matematiği ekonomiye en iyi uyarlamış kitaplardan birisi bu kitaptır. Benim gençliğimde bir numaraydı halen de oralardadır.

    Ekonomik analiz bilgisini geliştirmek için:
    Sadun Aren: İstihdam, Para ve İktisadi Politika (3): Eski ama Keynesyen ekonomiyi anlamak için hala geçerli, anlatımı çok açık bir kitap. Benim gençliğimde sınavların temel kitaplarından birisiydi. Yeni baskısını okudum ve hala çok iyi bir kitap olduğuna kanaat getirdim.
    Gülten Kazgan: İktisadi Düşünce Tarihi veya Politik İktisadın Evrimi (4): Bana sorarsanız ekonomik analizin olmazsa olmaz el kitaplarından birisi. Ekonomiye bakışımda analiz yeteneğimi en çok geliştiren kitaplardan birisi olduğunu düşünüyorum.
    Zeynel Dinler: Mikroekonomi (4): Mikroekonomiyi Türkçe’de en iyi anlatan kitaplardan birisi. Biraz ağır bir kitap olması nedeniyle mikroekonomi okumuş öğrencilere önereceğim bir kitap. Yani mikroekonomi bilginizi artırmak ve sınavlara hazırlanmak için bu kitabı okumalısınız.
    Brian Snowdon, Howard R. Wane, Modern Makroekonomi (4): Makroekonomi bilgisini ekonomik düşünce tarihiyle harmanlamış bir kitap. Çok iyi planlanmış, oldukça yeni bilgileri içeriyor.
    Pierre Delfaud: Keynes ve Keynesçilik (3): Keynesyen ekonominin esaslarını gözden geçirmek için iyi bir özet.
    Hyman P. Minsky, İstikrarsız Bir Ekonominin İstikrarı (4): Ekonomide yaşanan yakın tarih gelişmelerini, krizleri analiz edebilmek için oldukça iyi bir kitap.
    Frederic Mishkin. Para Politikası Stratejisi (4): Para politikası ve uygulamalarını anlamak ve analiz edebilmek için yararlı bir kitap.
  • Kitap boşanma ile ilgili yazılmış ancak bence hiç evlenmemiş, nişanlı ya da biriyle çıkan insanlar bile okumalı. Aslında kitabın başlığı "Evlenme öncesi doğru kişiyi bulmak" olmalıymış. Evli çiftlere tavsiye etmiyorum zira kendi evliliklerini sorgulamaya başlayıp acaba eşim benim için doğru kişi mi diye düşünebilirler . Kaş yapayım derken göz çıkarmanın alemi yok :) Ben yeni boşanmış biri olarak kitabı çok beğendim ve içeriğindeki tavsiyeleri de uygulamaya çalışacağım.
  • Bu ay ki #öncükuşakokumaları kitabım Roger Garaudy'den Geleceğimizde İslam Var kitabı idi.Yazar bu kitabı müslüman olmadan 1 sene önce,tamamen önyargısız ve objektif olarak kaleme almış.Bu sebeple batı okuyucusu tarafından çok ilgi görmüş,onbinlerce gönül islama ısınmış,islamın güzelliklerine tanık olmuş ve islama hayranlık duymuş.Bu durumdan rahatsızlık duyan kesimler kitabı topluca satın alarak daha geniş kesimlerin eline ulaşmasına engel olmaya çalışmışlar.Fakat kitabın dünya çapında bir üne kavuşmasının önünü kesememişler.
    Kitapta kısaca batıyı içinde bulunduğu karanlıktan, barbarlıktan ve cahillikten ancak islamın kurtarabileceği aksi taktirde batının kendisiyle birlikte bütün dünyayı intihara sürükleyeceği anlatılıyor.
    Özellikle batılı bir kalem tarafından islamın güzelliklerini okumak muazzam bir deneyimdi benim için.
    İçerisinde çok güzel kitap tavsiyeleri de vardı.Onları da bir kenara kaydettim.
  • EBUBEKİR RAZİ
    İslam düşünce tarihinde hekim-filozof tipinin olduğu kadar tabiatçı/natüralist felsefenin de en başarılı temsilcisi olan Ebû Bekr Muhammed b. Zekeriyyâ er-Râzî, 865 yılında Tahran yakınlarında bulunan Rey şehrinde doğdu. Batılılar onu" Rhazes " diye anarlar. Gençlik yıllarında edebiyat ve musiki ile ilgilendiği, geçimini kuyumculuk yaparak sağladığı bilinmektedir. Kuyumculuk onun kimyaya ilgi duymasına, yaptığı deneyler gözlerinin rahatsızlanmasına, bu rahatsızlık ise onun tıbba yöneltmesine yol açmıştır. Tıp ilmine yaptığı önemli katkılar ona “Arapların Galeni” unvanını kazandırmıştır. Onun tıp tarihine yaptığı önemli katkılardan biri ilk defa kimyayı tıbbın hizmetinde kullanmış olmasıdır. Deneylerini maymunlar üzerinde gerçekleştiren Râzî, hastaları n denek olarak kullanılmasına şiddetle karşı çıkmıştır. Tıp ve felsefe başta olmak üzere çağının bütün ilimlerine dair eserler veren Râzî’nin özellikle kimya ve tıp alanındaki birçok eseri Latinceye çevrilmiştir.

    Râzî doğduğu şehir olan Rey'de felsefe, matematik, doğa bilimleri ve astronomi eğitimi aldıktan sonra Bağdat ve başka İslam şehirlerinde öğrenimini tamamladı.
    Razî eczacılık, simya, müzik ve felsefe dallarında son derece önemli katkılar yapmıştır. Farklı alanlarla alakalı yaklaşık 200 kitap ve makalesi vardır. Pediyatri'nin babası olarak bilinir. Ayrıca göz bilimleri konusunda da otorite kabul edilmiştir. Alkol ve gazyağını bulan ve çiçek hastalığını kızamıktan farklı olduğunu ilk keşfeden kişidir. İngiliz oryantalist Edward Granville Brown'a göre tüm zamanların en yetkin bilim insanlarından biridir. Daha çok tıp-eczacılık alanındaki başarısıyla tanınmıştır.

    Hekimliği sırasında halk arasında ünü ve çalışkanlığı ile ön plana geçen Ebû Bekir Râzî, Rey kenti hastanesi başhekimliği görevini üstlenmiştir. Bu dönem içerisinde gerek hekimlik pratiği, gerekse tıp eğitimi üzerine çalışmaları sonucu dönemin en ünlü hastanelerinden olan Bağdat Hastanesi'ne başhekim olarak atandı ve yaşamının büyük bir bölümünü bu kentte geçirdi. Hayatının sonuna doğru Rey kendine geri dönen Razi, 930 yılında bu şehirde hayata gözlerini yumdu.

    Çalışmalarının büyük bir kısmı tıp üzerine olan Ebû Bekir Râzî'nin en ünlü eseri "El Havi (Liber Continens)"dir. Bu eser, hastalıkların teşhis ve tedavisi üzerine yazılmış döneminin en geniş medikal ansiklopedisidir. Antik Yunan ve İslam tıbbının önemli medikal bilgileri ve Ebû Bekir Râzî'nin kendi çalışmaları bu eserde derlenmiştir.

    El Razi'nin en önemli çalışması ise çiçek ve suçiçeği hastalıkları üzerine yazdığı incelemesidir. "Liber de Pestilentia" adlı eserinde her iki hastalığı da detaylı şekilde tanımlamış ve bu iki hastalığın ayırıcı tanısını yapmıştır. El Razi'nin eserleri birçok yabancı dile çevrilmiş ve 18. yüzyıla kadar birçok tıp fakültesinde okutulmuştur. 1970 yılında Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından çiçek ve suçiçeği hastalıkları üzerine olan özgün çalışmaları sebebiyle şükranla anılmıştır.

    Kişiliği ve başarıları
    Antik çağa ait birçok kitabın çevirileri yapılmıştır. Antik Çağ'da Thales'le başlayıp gelişen doğa felsefesinin İskenderiye kütüphanesinin yakılmasıyla kesintiye uğramasından sonra İslam uygarlığı içinde tekrar doğuşu Ebu Bekir el Razi ile olmuştur. Bunun yanı sıra Aristoteles ve idealizm felsefesinin takipçisi Farabi'yi ve idealizm ve doğa felsefesini birleştirmeye çalışan İbni Sina'yı önemli isimler arasında sayabiliriz. Ebu Bekir el Razi İslam içindeki önemli akımlarla çatışmaya girmiş ve İslam uygarlığı içinde Thales benzeri bir gelenek kuramamıştır. Daha sonraları Moğol istilası ve Haçlı seferleri'nin sonucu olarak bu gelişme durmuştur. Bilhassa Moğol istilası bu elde edilen gelişmelere büyük darbe vurmuştur.

    Râzî’nin varlık anlayışı

    “Bir, değişmeyen, ezelî” olan ile “çok, değişen ve sonradan” olan varlık arasındaki ilişki sorunu Râzî, beş ezelî ilke (el-kudemâû’l-hamse) adını verdiği bir sistemle açıklamaya çalışır. Sistemin temel unsurları Yaratıcı (el-bâri), nefis (küllî nefis), heyûlâ (şekilsiz ilk madde), hâlâ (boşluk, mutlak mekân) ve dehr (mutlak zaman) olarak belirlenmiştir. Bunların her biri ezelî olmakla birlikte aralarında derece ve mahiyet farkı gözeten filozofa göre yaratıcı ile nefis aktif, heyûlâ pasif, hâlâ ve dehr ise ne aktif ne de pasiftir. Râzî’ye göre yaratıcı ilke olan Tanrı hiçbir zorunluluk olmaksızın âlemi yaratmışsa da yaratma anının belirlenmesi bir başka ezelî ilkenin bulunmasını gerektirmiştir ki bu ezelî ilke küllî nefistir. Tanrı gibi aktif bir ilke olmakla birlikte yalnızca tecrübe edebildiği şeyleri bilebilecek olan küllî nefis, âlemi meydana getirmek üzere üçüncü ezelî ilke olan heyûlâyı harekete geçirme arzu ve iştiyakındaydı. Ne var ki onun, kurmak istediği ilişkide başarılı olamaması kaosa yol açmış; nefsin bu durumuna acıyan Tanrı’nın ona yardım etmesiyle heyûlâ şekle bürünmüş ve âlem var olmuştur. Râzî’ye göre âlemin yaratılması için iki aktif ilkenin yanında bir de pasif ilkenin bulunması kaçınılmazdır; çünkü yaratmanın yoktan ve hiçten olduğu düşünülemez. Dolayısıyla yaratmanın yönelip üzerinde gerçekleştiği ezelî ve pasif bir ilke olarak heyûlânın yani mutlak maddenin bulunması gerekir. Dördüncü ilke olarak Râzî mutlak mekândan söz eder. Ezelî ve pasif ilke olan heyûlânın aynı zamanda hacmi de olduğuna göre onun bir mekânda bulunduğunun kabul edilmesi gerekir. Bu itibarla Râzî biri küllî-mutlak diğeri cüz’î-izafî (göreli) olmak üzere iki ayrı mekândan söz eder. Râzî’nin dehr, sermed ve müddet terimleriyle ifade ettiği ezelî saydığı beşinci ilke ezel ve ebedi kuşatan sonsuz-sınırsız zamandı r. O, mekân anlayışında olduğu gibi mutlak ve izafî olmak üzere iki ayrı zamandan söz eder.

    Râzî’nin ahlak anlayışı

    Deist dünya görüşü dolayısıyla bir dine ve peygamberlik kurumuna inanmayan Râzî’nin ahlakı dinden bağımsız ve tümüyle bir felsefe sorunu olarak ele alması doğaldır. Nitekim Râzî’ye göre Allah’ın verdiği akıl gücü ve adalet duygusu sayesinde insan, peygamberin ya da herhangi bir ruhanînin önderliğine gerek kalmadan iyiyi kötüyü, yararlıyı zararlıyı, güzeli çirkini, doğruyu yanlışı, haklıyı haksızı birbirinden ayırt edebilir. Yaratıcı tarafından insana bahşedilen en büyük, en değerli ve en yararlı nimetin akıl olduğunu belirten Râzî, ahlak anlayışında akıl gücünün işlev ve konumuna verdiği önemi işin başında ortaya koyar. İnsanı hayvanlardan üstün kılan akıl gücüdür. Bütün davranışların altında ve öncesinde yer alan tasarı ve tasavvurların da akıl gücünün ürünü olduğuna dikkat çeken Râzî, davranışlarımızın aklın gereklerine uygun olduğu ölçüde doğru ve yararlı olur yahut ahlaki sayılır. Şu halde bayağı duygu ve tutkuların (hevâ), aklı n ışığını kesmesine izin verilmemeli; akıl hakim konumundan mahkûm konumuna indirilmemeli, izlenmesi gereken olmaktan çıkarılıp izleyen durumuna düşürülmemelidir. İnsanın fiil ve davranışlarının ahlaki sayılması için onun akıllı olmasının tek başına yetmeyeceğini söyleyen Râzî, aklın önündeki engelleri aşmada iradenin önemine dikkat çeker. Filozof ahlak açısından olumsuz gördüğü bazı tutkular ile bunların üstesinden gelmeyi sağlayacağını düşündüğü yöntemlere dikkat çeker. Ona göre bencillik ve alışkanlıklar, insanın kendi hata ve kusurlarını görüp eleştirmesinin önündeki en büyük engeller olup aşılmaları da çok zordur. Bu itibarla o, doğruların bulunup davranışlara çekidüzen verilmesi konusunda sağduyulu ve akıllı dostların uyarı ve tavsiyeleri ile düşmanlar tarafından yöneltilen eleştirilerden yararlanılması gerektiği kanaatindedir. Râzî aşk, kendini beğenme, çekememezlik, öfke, yalan, cimrilik, açgözlülük, sefahat, içki ve cinselliğe düşkünlük, mal ve makam hırsı gibi bayağı duyguların yanı sıra üzüntü ve ölüm korkusunu da insanı karamsarlığa düşürüp onun mutlu olmasını engelleyen etkenler olarak değerlendirir.

    Ebû Bekir Râzî'nin Din Felsefesi Anlayışı

    Yaratıcı bir Tanrıya inandığı halde peygamberliği ve dini kabul etmeyen Razi’ye göre Allah’ın verdiği akıl gücü ve adalet duygusu sayesinde insan , peygamberin ya da herhangi bir ruhaninin aracılığıyla gerek kalmadan kendi yolunu kendisi bulabilir.
    Allah’ın insanlar arasından peygamber veya ruhani bir şahsiyeti üstün niteliklere donatarak imtiyazlı kılması ve insanlara mürşit olarak göndermesi O’nun hikmet, adalet ve merhametiyle bağdaşmayan bir durumdur. İnsanlar akıl ve diğer nitelikleri açısından eşit yaratılmıştır, üstün niteliklerle donatılmış imtiyazlı birinin varlığı bu eşitliği bozar. Ayrıca filozof tarih boyunca devam eden savaşların din farklılığından ileri geldiğini, dolayısıyla insanlığı kurtarma kurtarma iddiasıyla ortaya çıkan peygamberlerin insanlığın felaketini hazırladığını ileri sürmektedir. Bu düşünceleri nedeniyle hiçbir dini olguyu eleştirmekten çekinmez. Ayrıca mucizenin kehanetten, Kur’andaki icazın sanat değeri yüksek bir şiirden farklı olmadığını söyler. Kısaca Razi'ye göre Yüce Allah’a en yakın olan kul en bilgin, en adil, en merhametli ve en şefkatli olandır. Bütün filozoflar,” Felsefe insanın gücü yettiği ölçüde Allah’a benzemesidir” sözüyle bunu anlatmak istemiştir

    Ebû Bekir Râzî'nin Felsefe Anlayışı

    Düşünce tarihinde bir filozof için temel sorun “bir” ile “ çok” ya da ezeli olanla sonradan olan, değişmeyenle değişen varlık arasındaki ilişkiyi makul bir sistem halinde temellendirmektir.
    Razi, Tanrı-varlık arasındaki ilişkisini ve kozmik varlığın ortaya çıkışını beş ezli ilke : Tanrı( el- kudemaü’l-hamse) adını verdiği sistem ile açıklamaktadır. Bu beş ezeli ilke; Tanrı ( yaratıcı ya da el-bari ), Nefs ( külli nefis), zaman (dehr), mekan ve madde ( heyula)dir. Başlangıçta bu beş varlık aynı anda mevcuttu ve bu hareket söz konusu değildi. Nefs, maddeyle birlikte olmaya yönelik aşırı arzusuna yenik düşmüş ve böylece hareket başlamış, ancak bu düzensiz bir şekilde olmuştur. Tanrı merhamet sahibi olduğundan Nefs’e ve aleme merhamet etmiştir. Nefs’e aklı bahşederek ona kendi hatasını anlama ve düzensiz hareketi düzenleme imkanı sağlamıştır. O dünyadaki kötülüğün Tanrı’dan değil Nefs’in maddeyle kurduğu ilişkiden kaynaklandığı söyler. Razi’ye göre bu dünyanın kirinden, pasından arınmayı sağlayacak olan din değil felsefedir.
    Razi Kindi’nin benimsediği gibi yoktan ve zaman içinde yaratmayı hiçbir şekilde kabul etmemektedir.
    Razi metafiziğin omurgasını oluşturan bu beş ezeli ilke ve onun bu yöndeki görüşlerini segilediği el-İlmü’lilahi adlı çalışması , İslam düşüncesi tarihinde en çok eleştiri olan ve üzerine en fazla reddiye yazılan eserlerdendir. Filozofa yapılan itirazlar Allah’tan başka ezeli varlık kabul ettiği , sistemin kendi içinde çelişkiler barındırdığı ve bu sistemin orijinal olmayıp Sokrat öncesi filozoflarından ya da Harranlı Sabiiler’den veya Maniheist’lerden alınmış olduğu şeklindendir. İsmaili yazarların onunla tartışma halinde olması dikkate değer. İsmaililerin Razi’nin takındığı tutuma karşı hücumlarının bağlıca konuları şunlardır: zaman, tabiat, ruh ve peygamberlik. Karşı çıkışları her şeyden önce Razi’nin felsefesinin en belirleyici savını, beş ebedi ilkenin benimsenişini hedef alır. Razi, uyumuş ruhları uyandırılma görevinin filozoflara ait olduğunu söylerken, İsmaililer ise bu ruhların uyarılması görevinin filozofların gücü üzerinde olduğu cevabını verirler.
    El-İlmü’l-ilahi adlı eserinde yapılan alıntıları ve özet metinleri Paul Kraus tarafından Resa’il felsefiye başlığı altında yayımlanmıştır. (Kahire 1939 )

    Tabiat Felsefesi

    Tabiattaki her çeşit oluşum, gelişim ve değişimi teorik düzeyde temellendirmeye çalışan ve tabiiyyun ( natüralistler) olarak bilinen bu felsefe akımının kurucusu Razi’dir. Deist bir filozof olan Razi aynı zamanda koyu bir rasyonalisttir. Çalışamalrında gözlem, deney ve tümevarım yöntemini başarıyla uygulamıştır. Razi yapısı gereği maddenin dinamik olarak hareket etme gücüne sahip olduğunu savunmuş ve bu konudaki düşüncelerini İnneli’l-cismi hareke min zatih ve inne’l-hareke mebde’ün tabi’iyye adlı eserinde temellendirmeye çalışmıştır. Ayrıca tabiat ve tabiat olaylarının yorumu üzerine otuz iki eser kaleme almış, fakat bunlar güzümüze ulaşmamıştır.

    Din Hakkında Görüşleri
    Razi'ye atfedilen din ile ilgili birçok çelişkili söylem bulunmaktadır. Biruni'nin kaleme aldığı Razi'nin Bibliografisi (Risāla fī Fihrist Kutub al-Rāzī) isimli kitaba göre Razi iki adet "kafir kitabı" yazmıştır: "Fī al-Nubuwwāt" (Kehanetler Üzerine) ve "Fī Ḥiyal al-Mutanabbīn" (Sahte Peygamberlerin Hileleri Üzerine). Bu kitapların ilki Biruni'ye göre "dinlere karşı olduğu iddia ediliyordu" ve ikincisi de "peygamberlerin gerekliliğine saldırdığı iddia ediliyordu."
    Risale isimli eserinde Biruni, Razi'nin dini görüşlerini eleştirir ve fikirlerine ihtiyatla yaklaştığını söyler ve hatta Razi'nin Mani dininden esinlendiğini iddia eder. Bununla birlikte Biruni Razi'nin, aralarında Fi Wucub Da‘wat al-Nabi ‘Ala Men Nekara bi an-Nubuwwat (Nübüvveti İnkar Edenlere Karşı Peygamberin Öğretilerini Yayma Zorunluluğu) ve Fi anna lil Insani Khaliqan Mutqinan Hakiman (İnsanın Zeki ve Kusursuz Bir Yaradanı Var) da olan din hakkındaki başka kitaplarını da çalışmaları altında "dini bilimler" başlığında listelemiştir. Razi'nin din ile ilgili günümüze kadar ulaşmış herhangi bir çalışması bulunmamaktadır.
    Razi'ye atfedilen pek çok görüş ve alıntı Razi'nin günümüze ulaşmış eserlerinden değil, aslen Ebu Hatim el-Razi tarafından yazılan, Aʿlām ennubuwwa isimli bir kitaptan gelmektedir. Ebu Hatim, bir İsmaili misyoneriydi ve Razi'yle münazaralarda bulunurdu; ancak bu misyonerin Razi'nin görüşlerini güvenilir bir şekilde kaydedip etmediği halen tartışılmaktadır. Eski tarihçilerden Şehristani, "bu tip suçlamalara genel olarak şüpheyle yaklaşılmalı çünkü suçlamalar Muhammed bin Zekeriya Râzî tarafından sert bir şekilde saldırılan İsmaililer tarafından yapılmışlardır." diye iddia etmiştir.
    Ebu Hatim'e göre Razi dinler hakkında şiddetli eleştirilerde bulunmuştur; özellikle de peygamberlik deneyimi sonucu vahiy inmiş dinlere karşı. Razi, "[Tanrı] birtakım kişileri diğerlerinin üzerine tayin etmemeli ki bu onlara zeval getirecek şekilde birbirlerinin aralarında ne rekabet ne de anlaşmazlık çıkmasın" demiştir.

    Ölümü
    Müşfik, cömert ve çalışkan bir insan olan Râzî, öğrencileri ve hastaları ile ilgilenmediği zamanlarını hep okuyup yazarak geçirmiştir. Muhtemel olarak yoğun çalışma performansının bir sonucu olarak hayatının sonlarına doğru parkinson hastalığına yakalanmış gözlerine katarakt inmiştir. Hastalıkları sebebi ile doğduğu yer olan Rey'de 925 yılında vefat etmiştir. (Kaya, 2007: 479)
    Bu dönemde İslam uygarlığının en önemli başarısı Budistlerden aldıkları rakamlarla antik dönem eserlerden elde ettikleri geometriyi sentezleyerek analitik geometri ve cebiri geliştirmeleridir. İspanya'daki Endülüs uygarlığı aracılığıyla bilhassa İbni Rüşd ve diğer bilim insanlarının eserlerinin Latinceye çevrilmesi Bertrand Russell'ın deyimiyle Avrupa uygarlığının doğuşu olmuştur. El-Râzî gözlerine inen katarakt dolayısıyla öğrencilerinin ameliyatla tedavi önerisini, " Artık çok geç, zaten dünyayı yeterince gördüm!" diyerek kabul etmemiştir.

    Eserleri
    Râzî kendisininde ifade ettiği üzere kaleme aldığı ikiyüz'den fazla eseri vardır. Ancak bunlardan sadece elli dokuzu günümüze ulaşabilmiştir. Bunlardan birkaçı:
    El-Hâvi (20 cilt), 907, (Latince başta olmak üzere 11 dile çevrilmiştir. Döneminin tıp alanındaki en ayrıntılı ve bilgi içeren ders kitabıdır.)
    Kitabul-Mansur, 920,
    Kîtâb sırru sınâ'ati't-tıb.
    Kitâbü't-Tecârib.
    Et-Tıbbü'l-Mansûrî.
    El-Hâvî yahut el-Câmi'u'l-kebîr.
    Ahlaku't-tâbib.
    Mahmut Kaya " Ünlü Hekim Filozof EbûBekir er-Râzî ve Hekimlik Ahlakı ile ilgili Bir Rîsâlesi " başlığı ile Türkçeye çevirip neşretmiştir.
    Makâle fî emârâti'ikbâl ve'd-devle. Mahmut Kaya " İkbâl ve Devlete Kavuşmanın Belirtileri " başlığı ile Türkçeye tercüme edip yayınlamıştır. İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri. (İstanbul 2003. s. 101-103)
    Makâle fîmâ ba'de't-tabî'a.
    Et-Tıbbü'r- rûhânî. Hüseyin Karaman Ruh Sağlığı adıyla Türkçeye çevirmiştir.(İstanbul 2004)
    Es-Sîretü'l-felsefiyye. Mahmut Kaya " Filozofça Yaşama " başlığıyla Türkçeye tercüme etmiştir. Felsefe arşivi, sy. 27, (İstanbul 1991, s.91-201)
  • normalde tarihi romanlar okumayı pek sevmem ama arkadaşlarımın tavsiyeleri üzerine okumaya karar vermiştim ama kitabı okurken şah İsmail ve yavuz sultan Selimin arasındaki ince göndermelere hayran kaldım çok güzel bir kitap gerçekten
  • Evet bu incelemeyi gençler için yazıyorum, tıpkı yazarın gençler için yazdığı bu kitap gibi…
    Bütün gençlerin ve kendini genç görenlerin bu eseri kesinlikle okumalarını tavsiye ediyorum. Okumaktan mutluluk duyduğum ve çok faydalandığım bir eserdir. Bu yüzdendir ki sizin de faydalanmanızı istiyorum. Bu kitap bizim DOĞRU sandığımız YANLIŞLARIMIZI fark edip, düzeltmemize vesile olacaktır. İnşallah.

    Kitabın içeriği hakkında bilgilendirmek istiyorum siz değerli okurları;
    Peygamber Efendimizin (sav) sözleri, tavsiyeleri; hadisleri ve bu hadisler işlenirken şerhlerden istifade edilmiş, buna ek olarak ayet ve tefsirlerle desteklenmiştir. Tabi bunun yanında yazarların ve şairlerin yorumları da eklenmiştir.

    “Gençlik çağı insan hayatı boyunca sahip olduğu maddi ve manevi hayatımızın temellerinin atıldığı insanı insan yapan değerlerin kazanıldığı bir çağdır.
    Peygamber Efendimiz (sav) gençlere büyük önem vermiş onları hep iyiye güzele doğru yola yönlendirmiştir. Kıymetini bilmemizi tavsiye ettiği nimetlerin başında gençlik nimeti olduğunu haber vermiş sahip olduğumuz nimetler gibi kıyamet gününde gençlik nimetinin de hesabını vereceğimizi gençliğini nerede nasıl geçirdiğinden sorguya çekileceğini bildirmiştir.
    Ayrıca Efendimiz (sav) gençliğini Rabbimize kullukla geçiren kimseleri kıyamet gününün dehşetinden uzak kalacaklarını müjdelemiş gençlik döneminde Allah’a (cc) ve Peygamber’e (sav) iman eden, Kur’an’a sımsıkı sarılan onu okuyan ve onunla amel eden, haya ve edep sahibi, gözlerini haramlardan koruyan, anne babasına itaat eden, gençliğini Allah’a kullukla geçiren, yalandan gıybetten zinadan uzak duran, namazlarını vaktinde ve cemaatle kılan, gecelerini ibadetle geçiren, sağlık ve boş vaktinin kıymetini bilen, az da olsa devamlı Salih amelde bulunan, güzel ve doğru sözlü insanları Hakk’a çağıran, nefsine hakim olan, günahlardan korunan gençleri sevdiğini bildirmiştir.
    Bu kitapta Efendimizin (sav) gençlere yol gösterici ümit bahşeden sözleri ve tavsiyeleri bir araya getirilmiştir.”

    Kitabımız ince olmasına rağmen bir çok konuyu içinde barındırıyor. Her konu bölümlere ayrılmış olup, detaylı bir şekilde anlatıldı.

    Gençlik dönemi çok önemlidir şöyle ki; şeytanın kolay kandırabileceği insan genç olanı mı ihtiyar olanı mıdır? Tabi ki gençlerdir… Açıklamak gerekirse ihtiyar olan (umulur ki) sağlam bir temeli olur ise onu kandırmak, doğru yoldan çıkarmak pek güçtür. Ama gençler öyle mi deli dolular… Hani derler ya delikanlı; kanları bile delice akar. Bu durumda şeytan doğruca (maalesef) gençlere yönelir. Ama eğer gençler Allah’ın (cc) ve Peygamber Efendimiz’in (sav) öğüt ve nasihatlerine kulak verirse ve gençlerin yararına olacak, gösterilen doğru yolda yürürlerse (inşallah) işte o zaman bu şeytanın hiç hoşuna gitmeyecek. Hah işte bu kitapta sizleri yani bizleri aradığımız doğru yola iletecek hadisler, ayetler ve ibretlik öyküler var.
    Ve öyle cümleler, misaller var ki kalplerin titreteyeceği,, gözlerin buğulanacağı ve her türlü duyguları bir arada bulunduran şahane bir eser…

    Gençlik en büyük nimetlerdendir. İnsanların kıymetini bilmediği bir yaştır gençlik. Kıymetini bilelim geç olmadan. Peygamberimizin şu hadisi geliyor aklıma;
    "Beş şey gelmeden evvel beş şeyi fırsat bil: Ölüm gelmeden önce hayatının, hastalık gelmeden önce sağlığının, meşguliyet gelip çatmadan önce boş vaktinin, ihtiyarlık gelmeden önce gençliğinin, fakirlik gelmeden önce zenginliğinin." Bu hadisi çok seviyorum ve her yerde kullanıyorum. Bu maddelerden biri elimden gitti… Kıymetini bilemedim Allah’tan ümid kesilmez ama bir daha elime geçecek gibi değil o fırsat….

    Bir söz buldum kime ait olduğunu bilmiyorum;
    “Ey genç, sen bu milleti tutup kaldıracaktın güyâ, nasıl da dalıvermişsin o kalkılmaz uykuya.” Fazla uyku iyi değildir ;)

    Bu eseri herkese açıkçası bütün gençlere tavsiye ederim. Yalnız okumak için okumayalım, nasihat ve öğütleri not alalım ama kalbimize :)
    Allah’a Emanetsiniz Gençler…


    ”Gençler! hatalarınızdan dolayı bir gün ananız, babanız sizi affedebilir, fakat bir hâkim vardır ki ,o affetmez mutlaka her şeyi yazar ve günün birinde hesap görür.”
    Wiliam James