Endülüs de sekiz asır boyunca önemli bir medeniyet inşa eden Müslümanlar, devletin yıkılmasıyla mülteci durumuna düşmüş ve son sürgünle beraber bugün ki İspanya topraklarını terk etmek zorunda kalmışlardır. İspanya krallığının siyasi ve askeri hamleleri Müslümanları zor durumlara düşürmüştür. Bu askeri ve siyasi hamlelerin başarılı olmasında diğer Endülüs ülkelerinden Fransa, İsviçre gibi ülkelerin desteği de etkili olmuştur. Ancak ilginç olan durum şudur ki, siyasi konjonktür gereği Gırnata isyanının bastırılmasında İspanya krallığına yardımcı olan Fransa, sonrasında moriskoların sürgün sürecinde onlara topraklarına açan ilk Kuzey Endülüs ülkesi durumundadır. Bu durumu da yine siyasi havanın değişmesiyle ilişkilendirmek mümkündür.
Pirene dağlarında mağlup olan Müslümanlar güney Fransa’da kalarak varlıklarını devam ettirmiş ve Fransa ile olan ilişkilerini siyasi askeri ve diplomatik olarak sürdürmüştür. Bu durum özellikle hem Endülüs Emevi devletiyle hem de Abbasi Devleti halifesi Hârun Reşîd döneminde sürmüştür. Çalışmamızın içerisinde de belirttiğimiz üzere Endülüs Emevi Müslümanlarının Fransa ile var olan ilişkileri tahmin edilenden daha derindir.
Bahadır Şahin
