Bir devletin herhangi bir dönemi incelenirken, söz konusu toplumun tecrübelerinin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması; yaşanan sosyal hadiselerin devletin her alanını etkileme ihtimalinin gözardı edilmemesi gerekir.
Aksi halde yaşanan değişimlerin sebepleri ve sonuçları sağlıklı bir şekilde ortaya konulamaz. Mesela Memlük toplumunun 749 (1348-49) yılı civarı ve sonraki dönemlerinin ekonomik, askeri, siyasi hayatı hakkında yapılan araştırmalarda kara vebanın etkileri mutlaka dikkate alınmalıdır.
Günümüzde tecrübe ettiğimiz COVİD-19 salgınının, demografik yapı dışında eğitim, ekonomi başta olmak üzere toplumun bir çok alanını derinden etkilediği düşünülürse bu önerinin ne kadar yerinde olduğu görülecektir.
Esra Atmaca
