Çünkü Marx’ın devrim teorisi, kapitalizmin mutlak kötüleşme, keskin kutuplaşma ve siyasal tıkanma yaratacağı varsayımına dayanıyordu.
İngiltere’de ise:
- Kapitalizm kendini reforme etti
- Sömürgecilik iç çelişkileri hafifletti
- İşçi sınıfı devrimci değil reformist bir çizgi izledi
Bu nedenle Marx’ın beklediği devrim İngiltere’de gerçekleşmedi.
Bu da tekellerin gücüyle, devletin gücünün iç içe geçmesi, tek bir mekanizma haline dönüşmesi demektir. (Tekelci devlet kapitalizmi aşamasını bilindiği gibi Lenin, sosyalizme geçişinj maddi şartlarının en olgunlaşmış aşama olarak nitelemektedir. Yani kapitalizmin uzlaşmaz çelişkileri en hat safhadadır.)
Neden İngiltere’de devrim olmadı?
1) İşçi sınıfının yaşam koşullarının görece iyileşmesi
Marx’ın öngörüsü, kapitalizmin işçileri giderek yoksullaştıracağı ve devrime zorlayacağı yönündeydi.
Fakat İngiltere’de:
- yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında reel ücretler arttı
- Çalışma saatleri kısaldı
- Sendikalar güçlendi
- Sosyal reformlar yapıldı (Factory Acts vb.)
- İşçi sınıfı sistem içinde kazanımlar elde edebileceğini gördü
Bu, devrimci enerjiyi büyük ölçüde yumuşattı. Bu iyileşmeler, işçi sınıfının devrimci radikalleşmesini frenledi.
Yani kapitalizmin “mutlak yoksullaştırma” eğilimi İngiltere’de gerçekleşmedi.
Neyin kendisi için iyi olduğuna dair sağlam bir hükme varmaktan henüz aciz olan halk, pohpohlandığı zaman ayrım gözetmeden kendisine en zıt fikirleri bile alkışlamaktan çekinmez.