t
Timurlular
3 üyeTakip
"Sonuç olarak Timur, yaptığı fetihlerle Çin ve Hindistan'dan başlayıp Orta Asya-Anadolu-Avrupa ekseninde devam eden ticaret faaliyetinin büyük ölçüde kendi başkenti Semerkant üzerinden geçmesini sağlamış, Cengiz Han ve ardılları tarafından oluşturulduğu şekilde, kendi ülkesinin merkezde olduğu bir ekonomik bütünlük alanı yaratmıştı. Orta Asya'dan yola çıkan kervanlar Timur tarafından kontrol edilen İran ve Azerbaycan üzerinden Anadolu'ya ve daha sonra da Avrupa'ya ulaşmaktaydılar. Fakat bu yapılanma Moğollarınki gibi uzun ömürlü olamadı. Timur'un ölümüyle birlikte İran, Timur öncesi dönemde olduğundan daha büyük bir kargaşaya yuvarlandı. Böylece Orta Asya ile Anadolu'yu birleştiren kuzey yolundaki ticaret neredeyse durma noktasına gelmişti. Aynı dönemde Osmanlı Devleti'nin de siyasi bir çalkantı dönemine girmiş olması nedeniyle Doğu-Batı ticaretinden yararlanma imkanı büyük ölçüde ortadan kalkmış gibiydi."
"Timurlular başlangıçtan itibaren Sünni İslam'ı benimsemişler ve ehli sünnet çizgisindeki din adamlarını desteklemişlerdir. Timur, 1397 tarihinde Yesi şehrine giderek Pir-i Türkistan veya Hazret-i Türkistan olarak da bilinen Hoca Ahmed Yesevi'nin mezarını ziyaret etmiş ve iki sene içerisinde tamamlanacak büyük bir türbe yapılmasını emretmişti. Böylece bir anlamda Yeseviliğe ve Yesevilik zincirinden gelen Sufi akımlara açık desteğini göstermiş oldu."
Reklam
"Uluğ Bey'in öldürülmesiyle Semerkant'ın bilim ve kültür merkezi olma özelliği büyük ölçüde Herat'a aktarıldı. Kendisine merkez olarak Herat'ı seçen Şahruh, Türk-Moğol geleneklerini bir tarafa bırakarak İslami yönetim anlayışını ön plana çıkarmış ve Herat şehrini İslami ilimlerin merkezi haline getirmişti. Oğlu Baysungur Mirza, hat, şiir, tezhip, resim ve minyatüre duyduğu özel ilgiyle Baysunguri isimli bir üslubun ortaya çıkmasını sağlamış ve etrafına toplanan sanatkarlara Baysunguri adı verilmişti. Nihayet Hüseyin Baykara döneminde, Ali Şir Nevai ve Abdurrahman Cami gibi alimlerin Herat'a gelmeleri, Türk-İslam sanat ve edebiyatının en uç noktalara tırmanmasını sağladı."
"Batılıların deyimiyle bir Timurlu Rönesansının yaşandığı 1400'lerin ilk yarısında birçok Osmanlı alimi, üst düzey eğitim amacıyla Buhara, Semerkant ve Herat'a yönelmişlerdir. Bunlar arasında en meşhurları Osmanlıların ilk önemli matematikçisi ve astronomu olan Kadızade-i Rumi (ölm.1412) ve Alaüddin-i Rurni'dir. Kendi devrinin Eflatun'u kabul edilen Kadızade, başarılı çalışmaları sebebiyle Semerkant Medresesi başkanlığına ve rasathane yöneticiliğine getirilmiştir. Başta Alaüddin Ali Koçhisari ve Fenarizade Ali Çelebi olmak üzere çok sayıda Osmanlı bilim adamı, söz konusu dönemde Türkistan'da eğitim görerek ülkelerine dönmüşlerdir."
"İbn Sina ve Farabi gibi büyük Türk alimlerinin oluşturduğu zemin üzerinde, Sadeddin Taftazani (ölm. 1390) ve Seyid Şerif Cürcani (ölm. 1413) gibi kelam ve fıkıh konularında uzmanlaşmış alimler, yazdıkları eserler ve yetiştirdikleri öğrencilerle yüksek düzeyli bir medrese eğitiminin alt yapısını oluşturmuşlardı. Orta Asya, bu bilimsel üstünlüğünü, Timur'un oğlu Şahruh ve torunu Uluğ Bey zamanında da devam ettirmiştir. Semerkant'ı bir bilim merkezi haline getiren Uluğ Bey'in kendisi de tarih, edebiyat, matematik ve özellikle astronomi konusunda çalışmalar yapmıştır. 1428 yılında Semerkant'ta yaptırdığı gözlemevindeki çalışmalarıyla Ptolemaios'un (Batlamyus) yanlışlarını saptamış ve yeni bir yıldız katalogu hazırlamıştır. Uluğ Bey'in etrafında toplanan Kadızade-i Rumi, Cemşid-i Kaşi, Muinüddin Kaşani, Ali Kuşçu, Fethullah Şirvani, Abdülali Bircendi gibi isimler Semerkant Matematik-Astronomi Okulu'nun temellerini oluşturdular. Ne yazık ki Uluğ Bey, babası Şahruh'tan sonra ancak iki sene hükümdarlık yapabildi ve öz oğlu Abdüllatif tarafından 1449 yılında öldürüldü."
"1300'lerin sonlarından başlayıp 1500'lerin başlarına kadar devam eden Timurlular dönemi, Timur ve ardıllarının ilim ve kültür adamlarını destekleyerek etraflarında toplamaları, merkez olarak seçtikleri bölgelerde çok sayıda medrese, kütüphane kurmaları ve bilimsel çalışmalara destek vermeleri nedeniyle Orta Asya'yı İslam dünyasının tartışılmaz bilim ve kültür merkezi haline getirmiştir. Timur ve torunu Uluğ Bey dönemlerinde Semerkant; Şahruh ve Hüseyin Baykara dönemlerinde ise Herat, söz konusu bilimsel aydınlanmanın yoğunlaştığı merkezler oldular."
Reklam
Reklam