"Şeyhler ve ağalar feodalitesinin bu memleketin en büyük sosyal derdi olduğunu aramızda bilmeyen kalmamıştır. Durmadan sömürmek suretiyle sonsuz bir gece haline getirenlerin de mecburi iskân tasarısında adı geçen kimseler olduğuna şüphe yoktur. Bunlar suçludurlar, müstahak oldukları cezayı göreceklerdir..."
Kurtuluş çaresi yoktu. Ölüm ancak ertelenebilirdi, o da ancak Kalaşnikof'unu iyi kullanmasını bilenlere.
"İşkencede ölümle yaşam arasında çok ince bir çizgi üzerinde haftalarca, aylarca, ölümle her an yüz yüze yaşadım. Ölüme o kadar yakın olmak bir müddet sonra, ölümü bir kaygı ve korku kaynağı olmaktan çıkarıyordu. Hatta ölümün bir kurtuluş çaresi olarak özlendiği anlar yaşanıyordu."
Kalbini bir düzleme, usunu diğerine yerleştireli niceydi; usunu ezbere kaptıralı niceydi; gönlünü gettoya zincirleyeli niceydi. "O" işi, "bu" işi, "onlar"ı "biz"den ayırmayı öğreneli niceydi.
Asıl olan, ne o, ne bu; asıl olan devletti. Hatasının acısını elbette bu yeni ve mutlak organizma ile telafi edecekti. Geçmişinin çekiminden onunla kurtulacak, halkı ile yeni bağlar geliştirecekti. Bu bağların türü elbette, halkın babası devlete itaat, devlet düşmanlarına tahakküm olacaktı. İtaati tahakkümün birincil yardakçısı kılan soyut olduğu kadar da somut bir gerçek: Türk olduğu gerçeğiydi. Türklerin bu dünyadaki ortak rahimleri devletleriydi. Besleyen, yaşatan, karar vermekten koruyan, iyi niyetli yanlışlarını bütün içinde eriten, saygınlık, güven kazandıran, gücü tartışılmaz nihai koza, elbette devletti.
Ölüleri, dirileri, hiç yaşamamışları ile milletine sarılalı niceydi. Değerini, özbenliğini kendinden bileli niceydi. Ortak bünyenin unsurları olduklarını, birinin öteki olmadan yaşamayacağını bileli niceydi. Birbirlerine elbette sahip çıkacaklardı. Çocuksuz baba olurdu ama babasız çocuk asla! Baba, yitenin yerine yenisini koyardı ama babasız çocuk doğmazdı. Yaşam fizikti, yasaları vardı.