Ayrıca, kuvvetli bir şair olan Umeyye bin Ebi Salt ise şiirleriyle Hanifliğin
prensiplerini çok güzel ifade etmiştir. Kendisi Musa ve İsa dinlerini incelemiş, fakat bunlardan hiç birini
kabul etmemişti. O, bir ahır zaman Peygamberinin geleceğini söylemişti;
fakat bu peygamberliğin kendisine nasip olacağını umuyordu. Bu yüzden Hazreti Muhammed Resül olduğunu ilan edince memnun olmadı ve İslamiyet'i kabul etmedi. Bununla beraber, onun şiirleri adeta mü'min bir Müslümanın ağzından çıkmış gibidir: "... Sağ olduğum müddetçe Cenab-ı Hakka hamd ü sena etmekten ve O 'nu yüceltmekten beri durmam. O mutlak Hakimdir; ne. O'nun üstünde bir Allah. ne O'na yakın sayılabilecek bir mabud vardır. Ey insan fenalıktan kaçın ... cenab-ı Hakk'dan bir şey_ gizleyemezsin ... Ya Allah sen benim malikimsin. ümidim sendedir. Senden başka bir mabud tanımam O'na sorsunlar ki sabahleyin doğup! dünyayı aydınlatan gürıeş kimindir. Yerde otları bitiren mahsulleri yetiştiren ve yeniden tohum husule getiren kimdir? Ya Rabb senin adını takdis ettiğim gibi günahlarımın affını da temenni
ederim. Ya Rabb beni rahmetine nail et, beni ve evlatlarımı mesut kıl". Hanif adı verilen ve asıl Tanrı'yı arayan bu insanlar çok sayıda olup bütün Arabistan'da tek tanrılı bir dini
havanın teşekkülüne sebep olmuşlardır.
9/10
Bu kitabı nasıl tarif etmeli bilmiyorum. Başladım anlamadım bıraktım tekrar başladım üç dört kez en başa geldim tekrar okudum. Bitirince boş boş duvara baktım. Ben ne okudum şimdi. Üzerine düşünüp düşüncelerimi demlemeli tekrar bakmalıyım ne okuduğuma.
Karakterler tek kişi midir? Sadık’ın kendisi midir? Yoksa Tanrı mıdır? Kimdir erkek karakterler. Kız kimdir “kahpe” karısı kimdir?
Kızın gözlerinde, hayatının bütün acı macerasının akıp gittiğini görür; resimleri karşılaştırınca da anlar ki, çok zaman önce bir kader arkadaşı vardır; lanetlenmiş ve kendisi gibi acılar çekmiş bir ressamdı bu. Zaman ve mekan anlamsızlaşır gözünde. Artık bilmez olur, Hayyam'ın doğduğu kentte, Nişabur'da mı, İran kültürünün eski merkezlerinden Belh'te mi, yoksa Benares'te mi yaşamıştır ya da yaşamaktadır. Güzelliği, safiyeti aramış olanların hepsi, yanan mumlar gibi eriyip tükenmişlerdir. Bu düşünce yatıştırır onu. Hatta ihtiyar hurdacı, evreni simgeleyen eski püskü öteberisiyle, evet o ihtiyar hurdacı da bir zamanlar çömlekçiydi, kendisi gibi sanatkar yani. Yalnız ölüm kurtarır, bizi bütün aldanışlardan bir ölüm kurtarabilir, ama ancak şu ölüm: Bize yeni yeni azaplada dolu ahreti lütfedecek olan değil de, bizi hiçlik ülkesine, boşluklara gömecek olan ölüm. Burada da ustayı hatırlayacağız. Hayat ve ölüm, ebedi bir çemberdir. Parçalanır, toprak oluruz, toprağında yeni çömlekler, testiler yapılır; ama ölümden sonra yaşamayı sürdürmek konusunda hiçbir şey bilinmez.
Kendi Ayakları Üzerinde Duran Kim?
"Ayakları üzerinde duran kimdir? Nihai ölçütü aklı, ilkeleri, vicdanı, özgürlüğü ya da erdemi olmayan, Tanrı'ya inanca ve özel bir sadakatle itaatkar ve sorumlu olmaya çağrıldığında tüm bunları feda etmeye hazır bekleyen insandır o yalnızca."
"Yazık," dedi, "hâlâ uzlaştıramadım onları."
"Kim? Kimdir sözünü ettiğin?"
"Anam babam, Leo Kardeş. Yıllardır boğuşur dururlar içimde. Bu çatışmaları ömrüm boyunca sürdü; bunu iyi anlamanı isterim. Türlü adlar altında belirebilirler -Tanrı ile Şeytan, ruh ile beden, iyi ile kötü, aydınlık ile karanlık, ne dersen de- ama hep anam babamdır onlar, değişmezler. Babam içimde bağırır: 'Para kazan, zengin ol, altınınla bir hanedan arması satın al da asil ol. Ancak zenginlerle asillerin hakkı vardır bu dünyada yaşamağa. İyi olayım deme, hapı yuttun demektir! Biri dişini mi kırdı, sen karşılık olarak çenesini dağıt onun. Bağışlama yok, vur!.. Annemse, babam duymasın diye, titrek sesini alçaltarak, korku içinde şöyle der: 'İyi ol, sevgili Francesco'm, hakkımı başka türlü helâl etmem. Yoksulu, alçakgönüllüyü, haksızlığa uğramışı sev. Sana bir kötülük ederse, onu bağışla!' Anamla babam boğuşur durur böyle hep, bense bıkmadan uzlaştırmağa çalışırım onları. Ama yanaştıkları yok, uzlaşmağa niyetleri yok, Leo Kardeş, bu yüzden de büyük acı duyuyorum."
