Kitaba değinmeden önce ilk defa PDF’den bir kitap okuduğumu ve bu formattan hiç haz almadığımı belirteyim, kesinlikle kitabın tadı farklı oluyor.
Kitaba gelince istatistik ilgilendiğim bir alan olduğu için kitap ilgimi çekmişti ve siteden bir arkadaşımız pdf linkini atmıştı, okumak isteyenler için ben de paylaşayım linki : yadi.sk/d/N62V_4mK3Sycf2
Gece nöbetine gelirken yanıma kitap alamayınca serviste okumaya başladım, girişi oldukça başarılı, hiç sıkmadan 40-50 sayfa getiriyor, sonra örneklerden midir ya da PDF okuduğum için mi bilmiyorum ben sıkılmaya başladım. Zaten istatistiğe ilginiz yoksa size de biraz sıkıcı geleceğini söyleyebilirim.
Kitap, 'İstatistiğin' bazen istatistikçi tarafından bazen bize aktaran dergi, makale tarafından bazen de kasıtsızca bizi nasıl yanılttığını anlatıyor. İstatistikçinin çalışmasından çıkan veriler ve analiz sonuçları, satıcı, halkla ilişkiler uzmanı veya reklam yazarının seçiminden geçerken çarpıtılabiliyor, tersine çevrilebiliyor, abartılabiliyor. İstatistikleri incelerken verileri ve sonuçları istatistikçinin paşa gönlüne göre ayar çekebileciğini unutmayın.
Peki İstatistik nasıl yalan söyler? İstatistik, kullandığı ortalamayla, grafiklerle ve nedensellik ilişkilerindeki vurgusuyla bizleri yanıltır. Kitaptan birkaç örnekle değineyim.
ABD’de çiftliklerin 3’de 2’si elektrikten ‘yararlanabilir’. İşte hilesi bu sözcükte. Yani 1/3 hiç yararlanmıyor, bu da gayet basit şekilde söylenebilir ama 2/3 sinin hepsi kullanmıyor, bunlar kullanabilir ama daha kullanmıyor. Kelimelerle istenilen şekilde vurgulanarak yanıltılıyor.
Bir örnek daha vereyim, sigara içenlerin mi içmeyenlerin mi üniversitede daha iyi notlar aldıklarını incelemeye alınmış ve sigara içenlerin içmeyenlere oranla daha düşük notlar aldıkları yönünde çıkmış. Araştırmaya
“İstatistikle Nasıl Yalan Söylenir” istatistiksel verilerin mutlak bir gerçeklik sunmadığını aksine yanlış ellerde nasıl yanıltıcı bir propaganda aracına dönüşebileceğini anlatan çarpıcı bir eser. Kitabı okurken bir yandan gülerken bir yandan da toplumda sıkça karşılaştığımız grafiklerin anket sonuçlarının ve “yüzde”lerin ne kadar kolay çarpıtılabildiğini görmek insanı şaşırtıyor.
Darrell Huff, oldukça yalın ve akıcı bir dil kullanarak karmaşık matematiksel formüllere hiç girmeden gerçek hayat örnekleriyle konuyu herkesin anlayabileceği şekilde açıklıyor. Kitabın en etkileyici yönü sadece veriyi değil veriyi sunan kişiyi de sorgulamayı öğretmesi. Bu bakımdan kitap hem bir eleştirel düşünce dersi hem de bir medya okuryazarlığı rehberi gibi.
Kitapta yer alan bazı konular örneğin grafiklerle oynayarak izlenim yaratmak, örneklem hataları, ortalama çeşitleriyle manipülasyon bugün hâlâ geçerliliğini koruyor. Özellikle sosyal medyada, haberlerde ya da reklam kampanyalarında “istatistiksel veri” adı altında sunulan bilgilerin çoğunun kitabın verdiği örneklerin modern versiyonları olduğu söylenebilir.
Okunması ve anlaşılması kolay. Fakat kitap eski tarihli olduğundan örnekleri güncel değil. Yinede analitik düşünme örnekleri olarak faydalanilabilir. Birkaç matematik deyimini bilmeniz gerekir yine de
Kitabın adı biraz kafa karışıklığına neden oluyor, sanki yalan söylemenin yollarını anlatıyormuş gibi. Ama hayır öyle bir şey değil. Geçmişten bugüne kadar ünlü dergilerde, gazetelerde, reklamlarda yapılan istatistiğin yalanlarını kanıtlarla anlatmış. Ve bir istatistiğin nasıl yalan olup olmadığını anlamamızı gösteren yollar sunmuş. Aslında güzel ama grafiklere bakıldığında mantıklı olup olmadığı çıkıyor ortaya. O yüzden okusanız da olur okumasanız da orta şeker bir kitaptı. Çok beğendiğim söylenemez ama yazarın araştırmaları, emekleri açısından düşündüğümde güzel kitaptı.
İlk bakışta bildiğim şeylermiş gibi gelen fakat reklamları ve haberleri izledikten sonra daha önce kaçırdığım detaylarla yönelik farkındalık yaratan kitap.
İstatiksel veriler hayatımızın her alanında karşımıza çıkıyor ve pek çok kararımızı etkiliyor. Belli yargıları ve ya rakamları verileri dayandırarak güvenirliliğinin arttırılması amaçlanıyor. Peki bu rakamlar ne kadar doğru?
Darrell Huff’ın “İstatistik ile Nasıl Yalan Söylenir?” kitabı ize sunulan rakamlara hemen inanmamanızı söylüyor. İstatistik biliminde kullandığınız verileri değiştirmeden nasıl farklı sonuçlar elde edebileceğinizi gösteriyor. Ayrıca okura istatiksel bir veri ile karşılaştığında verinin doğruluğunu kontrol etmek için hangi soruları sorması gerektiğini öğretiyor. Kitap boyunca çeşitli istatiksel çalışma örnekleri ile gerçeklerin nasıl olduğundan farklı hale getirildiğini gördüğünüzde, şimdiye kadar inandığınız istatiksel verilere olan güveniniz de sarsılıyor. Tabii kitap tüm istatiksel çalışmaların yalan olduğunu söylemiyor fakat inanmadan önce sorgulanması gerektiğini gösteriyor. Darrell Huff okurun içinde bir şüphe uyandırmayı amaçlıyor ve kitabı bitirdiğinizde amacına ulaşmış oluyor.