…
Ampirik karşılaştırmalı tutumla ilgili anahtar cümle Aristoteles'in Politik'inin IV. kitabında yer almaktadır: "Şimdi bazıları saf bir demokrasinin olduğunu düşünüyorlar (...). Oysa bu doğru değildir" (1288b). Daha çok demokrasinin dört temel şekli bulunmaktadır. Bunlar, özellikle toplumsal bileşimleri bakımından, bil hassa topluluğun köylülük, esnaflık, ticaret, din adamlığı, askerlik, amelelik gibi üyeliklerine göre ve de yönetim görevlerine giriş kuralları, halk meclisinin ve mahkemelerin durumu gibi değişik kurumsal şartlara ve yasanın egemenliği ile iktidarın icrası arasındaki farklılıkta belirleyici olan gruplara göre birbirinden ayrılırlar (Nichols 1992: 2. bölüm).
Bu özelliklerin terkibi, ılımlı demokrasiden aşın demokrasiye uzanan bir eksende demokrasi tiplerinin ayrılmasına izin verir (Aristoteles, Po/ilik, VIII. kitap, 1293a ve 1297a). Bu demokrasi tipleri - P. Spahn'ın (1988) tekli fine dayanılarak- şöyle nitelenebilir: 1) İlk ve tarihsel olarak en eski olanı ılımlı demokrasidir. Bu demokraside yönetim görevleri için servetin niteliği karakteristiktir. Onun demosu çoğunlukla çiftçilerdir, siyasal katılma zahmetini en zorunlu olanla sınırlamaya çalışırlar ve yürütmeyi seçmek ve memurların hesap vermesini sağlamakla büyük ölçüde tatmin olurlar. 2) Demokrasinin ikinci şekli de ılımlı düzenler arasında sayılır, fakat bu tip, görevleri üstlenmede vatandaşlığı servete göre değerlendirmeyi öngörmez. Yeterlilik için kural olarak sabıkasız bir aileden olmak yeterlidir. Bu demokrasi tipinde görevler maaşlı olmadıkları için, halk kitlesi, yasamaya, adalete ve yürütmenin kontrolüne sürekli aktif olarak katılmaz. Aristoteles'e göre bunun büyük yararı vardır: Bu demektir ki bu demokraside yasa yönetir, - siyasallaşmış halk meclislerinde değişen çoğunluğun