➡️ İnsanı Hesaplamak Mümkün mü?
📚 Kitap: Dişi Kurdun Rüyaları
✍️ Yazar: Cengiz Aytmatov
“Varlığımızın tanımını yapmak zordur.
Sayısız ilişkiler arasında,
yine sayısız kombinasyonlar kurulur.
İnsanların karakterleri o kadar karmaşıktır ki;
en gelişmiş, en hassas bir bilgisayar,
en normal insanlar arasında bile
ortak bir davranış eğrisi çizemez.”
✒️ editörün kaleminden
Bu cümle, insanı tek bir tanıma, kalıba ya da ölçüye indirgeme çabasının neden başarısız olmaya mahkûm olduğunu anlatır. Cengiz Aytmatov burada birkaç katmanlı bir düşünce kurar:
1. “Varlığımızın tanımını yapmak zordur.”
İnsan, yalnızca görünen davranışlardan ibaret değildir. Düşünceler, sezgiler, çelişkiler, korkular, vicdan ve geçmiş deneyimler bir aradadır. Bu yüzden insanın “net” bir tanımı yapılamaz; her tanım eksik kalır.
2. “Sayısız ilişkiler arasında yine sayısız kombinasyonlar kurulur.”
İnsan, tek başına değil; ailesiyle, toplumla, doğayla, tarih ve kültürle sürekli etkileşim içindedir. Her ilişki yeni bir etki, her etki yeni bir yön doğurur. Aynı şartlarda bile insanlar farklı tepkiler verir; çünkü kombinasyonlar asla birebir aynı olmaz.
3. “En gelişmiş bilgisayar bile ortak bir davranış eğrisi çizemez.”
Burada Aytmatov, insanı makine mantığına indirgeme fikrini eleştirir. En kusursuz algoritmalar bile insanın iç dünyasını, ani vicdan kırılmalarını, merhametini ya da yıkıcılığını öngöremez. İnsan, istatistiğe dirençlidir.
Bir başka deyişle, insan karakteri sabit değildir. Yaşadıklarıyla değişir, kırılır, yeniden kurulur. Dün doğru görünen bugün anlamsızlaşabilir; sakin bir insan bir anda öfkelenebilir, güçlü görünen biri beklenmedik bir anda dağılabilir. Bu değişkenlik, bir kusur değil, insan olmanın ta kendisidir. Cengiz Aytmatov’un